Ενόψει της συνάντησης μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ της Κίνας την Πέμπτη, οι παγκόσμιοι ηγέτες ήλπιζαν σε νέα για μια οικονομική εκεχειρία που θα μπορούσε να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας. Και πράγματι, την είχαν.
Είχαν όμως και κάτι παραπάνω: ενισχυμένες ανησυχίες σχετικά με το αν ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή διάδοσης πυρηνικών όπλων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Μετά από μια 90λεπτη κατ’ ιδίαν συνάντηση στη Νότια Κορέα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι δύο ηγέτες είχαν απότομα αποκλιμακώσει τη μεταξύ τους εμπορική αντιπαράθεση, συμφωνώντας ουσιαστικά σε μια εκεχειρία διάρκειας ενός έτους που θα ανέστρεφε τα μέτρα αντιποίνων, όπως οι υψηλοί δασμοί και ο αποκλεισμός πρόσβασης σε σπάνιες γαίες.
Η συνάντηση ήταν το πιο αναμενόμενο και καθοριστικό γεγονός της σχεδόν εβδομαδιαίας περιοδείας του Τραμπ στην Ασία, όπου συμμετείχε σε μια σειρά εμπορικών και αμυντικών συμφωνιών με άλλες χώρες της περιοχής, πολλές από τις οποίες είχαν στόχο την ανάσχεση του Πεκίνου.
«Υποθέτω ότι, σε μια κλίμακα από το 0 έως το 10, με το 10 να είναι το καλύτερο, θα έλεγα ότι η συνάντηση ήταν ένα 12», δήλωσε ο Τραμπ στο προεδρικό αεροσκάφος Air Force One, καθ’ οδόν προς την Ουάσινγκτον.
Η συμφωνία αποτέλεσε νίκη για την παγκόσμια οικονομία, αλλά επιτεύχθηκε υπό τη σκιά μιας νέας και αιφνίδιας κλιμάκωσης των πυρηνικών απειλών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Επανεκκίνηση των πυρηνικών δοκιμών
Μόλις λίγα λεπτά πριν προσγειωθεί στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας για να συναντήσει τον Σι, ο Τραμπ ανακοίνωσε μέσω των κοινωνικών δικτύων ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επανεκκινήσουν άμεσα τις δοκιμές πυρηνικών όπλων, ύστερα από παύση άνω των 30 ετών. Η ανακοίνωση ήρθε λίγο μετά τη γνωστοποίηση από τη Ρωσία ότι είχε επίσης πραγματοποιήσει δοκιμές ενός πυραύλου και ενός θαλάσσιου drone με δυνατότητα πυρηνικής φόρτισης μέσα στην ίδια εβδομάδα.
«Λόγω των προγραμμάτων δοκιμών άλλων χωρών, έχω δώσει εντολή στο Υπουργείο Πολέμου να ξεκινήσει τις δοκιμές των Πυρηνικών μας Όπλων σε ισότιμη βάση», έγραψε, δηλώνοντας ότι η διαδικασία θα ξεκινούσε άμεσα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν παρείχε περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με την απόφαση. Με το μήνυμά του, ωστόσο, φάνηκε να αυξάνει την πίεση καθώς ετοιμαζόταν να συναντήσει τον ηγέτη της χώρας με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία και το τρίτο μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο.
Μετά τη συνάντηση, ο Τραμπ επαίνεσε τον Σι ως «έναν εξαιρετικό ηγέτη μιας πολύ ισχυρής χώρας». Και φάνηκε να μετριάζει τον σκληρό τόνο των δηλώσεών του νωρίτερα μέσα στην ημέρα, υπονοώντας ότι η ανακοίνωσή του δεν στόχευε την Κίνα αλλά άλλες χώρες, τις οποίες επανειλημμένα αρνήθηκε να κατονομάσει.
«Έχουμε περισσότερα πυρηνικά όπλα από οποιονδήποτε, αλλά δεν κάνουμε δοκιμές», είπε ο Τραμπ. «Τις έχουμε σταματήσει εδώ και χρόνια — πολλά χρόνια», πρόσθεσε. «Αλλά αφού άλλοι κάνουν δοκιμές, νομίζω ότι είναι σωστό να κάνουμε κι εμείς».
Ωστόσο, το χαοτικό παρασκήνιο της συνάντησης υπενθύμισε πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξει η προσέγγιση του Τραμπ σε θέματα πολιτικής και διπλωματίας — ακόμη και σε ένα ζήτημα τόσο κρίσιμο όσο η στρατηγική που διέπει το αμερικανικό πυρηνικό οπλοστάσιο — και ανέδειξε τη διαρκώς πιο απρόβλεπτη στάση του στην εξωτερική πολιτική από τότε που επέστρεψε στην εξουσία.
Σαφείς νίκες για την ατζέντα Τραμπ
Η συνάντηση ανέδειξε επίσης πόσα διακυβεύονται κάθε φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα συναντώνται πλέον: η παγκόσμια οικονομία, η ασφάλεια σε ολόκληρο τον κόσμο και οι εκτεταμένες συνέπειες των διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών, που επηρεάζουν τα πάντα — από τις επιμέρους συμμαχίες στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού μέχρι την έκβαση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Ένα ενημερωτικό δελτίο που εκδόθηκε από το επίσημο κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua μετά τη συνάντηση δεν ανέφερε ποιες συμφωνίες επιτεύχθηκαν, αλλά υπαινίχθηκε την πρόσφατη απόφαση της Κίνας να διακόψει την παροχή κρίσιμων ορυκτών.
Η ανακοίνωση σημείωνε ότι ο Σι είπε στον Τραμπ πως οι πρόσφατες «ανατροπές και διακυμάνσεις» στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας θα πρέπει να αποτελέσουν μάθημα και για τους δύο, ώστε να αποφευχθεί ο «φαύλος κύκλος της αμοιβαίας αντεκδίκησης».
Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με σαφείς νίκες για την εξωτερική και εσωτερική ατζέντα του Τραμπ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους, εν πτήσει με το Air Force One, ότι η Κίνα συμφώνησε να αναστείλει για έναν χρόνο τους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών — κρίσιμων για μια ευρεία γκάμα προηγμένων βιομηχανιών παραγωγής. Η απόφαση της Κίνας νωρίτερα μέσα στον μήνα να περιορίσει αυτές τις εξαγωγές είχε οδηγήσει τον Τραμπ να απειλήσει ότι θα ακυρώσει τη συνάντηση της εβδομάδας.
Πρόσθεσε επίσης ότι ο Σι είχε συμφωνήσει να λάβει πιο αυστηρά μέτρα για να σταματήσει τη ροή πρόδρομων χημικών ουσιών για την παραγωγή φαιντανύλης και ότι, σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μείωναν από 20% σε 10% τους σχετιζόμενους με τη φαιντανύλη δασμούς που είχαν επιβληθεί στην Κίνα στις αρχές του έτους. Η μείωση των θανάτων από φαιντανύλη στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί προτεραιότητα για τον Τραμπ.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ ανέφερε ότι ο Σι δεσμεύθηκε επίσης να αγοράσει «τεράστιες ποσότητες σόγιας» και άλλα αγροτικά προϊόντα, προσθέτοντας ότι «οι αγρότες μας θα είναι πολύ χαρούμενοι!». Έγραψε ακόμη ότι η Κίνα θα «ξεκινήσει τη διαδικασία» αγοράς αμερικανικής ενέργειας.
Ένα τεταμένο ξεκίνημα στη συνάντηση κορυφής
Ενώ ο Τραμπ υποδέχθηκε θερμά τον Σι πριν από τις συνομιλίες τους σε στρατιωτική βάση στο Μπουσάν, το κλίμα ήταν πιο τεταμένο απ’ ό,τι όταν είχε συναντήσει τους ηγέτες της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα.
Για τον Τραμπ, οι πέντε προηγούμενες ημέρες στην Ασία αφορούσαν κυρίως τη συλλογή τιμών και την ταχεία εξασφάλιση εμπορικών συμφωνιών. Την Πέμπτη, όμως, η περιοδεία του πήρε έναν πιο σοβαρό τόνο καθώς ήρθε αντιμέτωπος με τον Σι — παρ’ όλο που τον αποκάλεσε «φίλο μου».
Πριν από τη συνάντηση, οι δύο ηγέτες αντάλλαξαν μια μάλλον αγχωμένη χειραψία μπροστά σε μια σειρά από κινεζικές και αμερικανικές σημαίες στη στρατιωτική βάση του Μπουσάν, με τον Τραμπ να μιλάει συνεχώς και τον Σι να παραμένει ως επί το πλείστον σιωπηλός.
«Ο Πρόεδρος Σι είναι ένας σπουδαίος ηγέτης μιας σπουδαίας χώρας, και πιστεύω ότι θα έχουμε μια φανταστική σχέση για μεγάλο χρονικό διάστημα», είπε ο Τραμπ.
Ο Σι, από την πλευρά του, προσήλθε στη συνάντηση με προσοχή και αποφασιστικότητα. Στις δηλώσεις του, παρομοίασε τις σχέσεις Κίνας–Ηνωμένων Πολιτειών με ένα «γιγάντιο πλοίο» που απαιτεί σταθερή, κοινή καθοδήγηση.
Είπε επίσης ότι αυτός και ο Τραμπ «δεν βλέπουν πάντα τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο» και ότι είναι «φυσιολογικό για τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου να έχουν κατά καιρούς τριβές».
Υπονόησε ακόμη ότι δεν θα υποχωρήσει απέναντι στην πολιτική «Πρώτα η Αμερική». «Πάντοτε πίστευα ότι η ανάπτυξη της Κίνας συμβαδίζει με το όραμά σας να κάνετε την Αμερική ξανά σπουδαία», είπε ο Σι.
Πριν από τη μεταξύ τους κατ’ ιδίαν συνάντηση, οι δύο ηγέτες δήλωσαν ότι εστιάζουν στη μακρά λίστα των εμπορικών θεμάτων που είχαν μπροστά τους και έδειξαν ότι θα αγνοήσουν σοβαρότερα ζητήματα — όπως η επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών από χώρες που ανταγωνίζονται σφοδρά μεταξύ τους και το ενδιαφέρον του Σι να αυξήσει την απόσταση ανάμεσα στην Αμερική και την Ταϊβάν.
Σύμφωνα με τους NYT ο Σι δεν απάντησε σε ερώτηση σχετικά με το αν θα έθετε το ζήτημα της Ταϊβάν στη συνάντηση. Ο Τραμπ δεν απάντησε επίσης σε ερώτηση σχετικά με το γιατί διέταξε την επανέναρξη των δοκιμών πυρηνικών όπλων για πρώτη φορά έπειτα από 33 χρόνια. Ο Πρόεδρος δίστασε για λίγο προτού αρνηθεί να απαντήσει — μια σπάνια αντίδραση για έναν σχεδόν πάντα αυθόρμητο ηγέτη.
Εκτός ατζέντας η Ταϊβάν
Ο Τραμπ δήλωσε μετά τη συνάντηση ότι το ζήτημα της Ταϊβάν δεν τέθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης των ηγετών. Την Τετάρτη, ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους, επιβαίνοντας στο Air Force One, ότι δεν περίμενε να τεθεί το θέμα και αρνήθηκε να πει αν υποστηρίζει ή όχι την ανεξαρτησία του αυτόνομου νησιού, το οποίο η Κίνα διεκδικεί ως δικό της.
Οι δύο ηγέτες συζήτησαν τη συνεργασία τους για την αντιμετώπιση άλλων συγκρούσεων, είπε. Ο Τραμπ ανέφερε ότι αυτός και ο Σι συζήτησαν εκτενώς τον πόλεμο στην Ουκρανία και ότι «θα συνεργαστούν για να δουν αν μπορούν να επιτύχουν κάτι».
ΟΤραμπ, ο οποίος έχει ασκήσει πιέσεις σε άλλες χώρες να σταματήσουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο —που χρηματοδοτεί την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία— σημείωσε ότι ο Σι αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία εδώ και πολύ καιρό, αλλά πρόσθεσε ότι δεν συζήτησαν πραγματικά το θέμα.
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι θα επαναλάβει τις πυρηνικές δοκιμές ήρθε μετά τη δήλωση του προέδρου της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, ότι η χώρα του δοκίμασε επιτυχώς έναν πυρηνοκίνητο και πυρηνοϊκανό πύραυλο, καθώς και ένα ξεχωριστό πυρηνικό θαλάσσιο drone που θα μπορούσε να προκαλέσει τσουνάμι. Ο Σι, επίσης, επιβλέπει έναν από τους ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου στον κόσμο.
Όταν ρωτήθηκε αν πιστεύει ότι η απόφασή του θα δημιουργήσει ένα πιο επικίνδυνο πυρηνικό περιβάλλον, ο Τραμπ υποβάθμισε τη σημασία της, λέγοντας: «Νομίζω ότι το έχουμε αρκετά καλά εξασφαλισμένο».
Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη σε συνομιλίες με τη Ρωσία σχετικά με τον πυρηνικό αφοπλισμό και ότι «η Κίνα θα προστεθεί σε αυτό».
Η ανακοίνωση του Τραμπ ήρθε επίσης αφού είχε προβεί σε σημαντικές δηλώσεις σχετικά με την ενίσχυση της άμυνας των Αμερικανών συμμάχων στην περιοχή.
Σε μια ναυτική βάση κοντά στο Τόκιο την Τρίτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι η ιαπωνική κυβέρνηση είχε παραγγείλει αμερικανικής κατασκευής πυραύλους για τον εξοπλισμό των μαχητικών αεροσκαφών της. Η κυβέρνησή του ασκεί πιέσεις στους Ιάπωνες να δαπανούν περισσότερα για τη στρατιωτική τους άμυνα.
Δίπλα του, η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σαναέ Τακαΐτσι, υποσχέθηκε ότι είχε ανανεώσει την αποφασιστικότητά της «να κάνει τον Ινδο-Ειρηνικό ελεύθερο και ανοιχτό», αναφερόμενη στην ανάγκη να περιοριστούν οι κινεζικοί ελιγμοί και οι εδαφικές φιλοδοξίες της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Στη Νότια Κορέα, ο Τραμπ τόνισε τις επενδύσεις της χώρας στη ναυπηγική βιομηχανία των Ηνωμένων Πολιτειών και αργότερα δήλωσε ότι είχε δώσει στον Αμερικανό σύμμαχο «έγκριση για την κατασκευή ενός πυρηνοκίνητου υποβρυχίου».
Μέχρι τη στιγμή που έφτασε στο Μπουσάν, ο Τραμπ ήλπιζε ότι είχε συγκεντρώσει αρκετά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα για μια συμφωνία με τον Σι και αναζητούσε περισσότερες ευκαιρίες για συνεργασία.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού του, ο Τραμπ διατήρησε έναν αισιόδοξο τόνο σχετικά με την επίτευξη μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να ενισχύσει την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία που είχαν συνάψει οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα τον περασμένο μήνα, ύστερα από τέσσερις γύρους διαπραγματεύσεων.
Καθώς επέστρεφε στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ διακήρυξε τη νίκη του. Αποκάλεσε τη συνάντηση «μεγάλη επιτυχία» και ανακοίνωσε ότι θα επισκεφθεί την Κίνα τον Απρίλιο.
«Ολόκληρη η σχέση είναι πολύ, πολύ σημαντική», είπε.
