Η γήρανση του πληθυσμού παγκοσμίως θεωρείται από τους ειδικούς ένας σημαντικός «πολλαπλασιαστής κινδύνων», επισημαίνοντας ότι το δημογραφικό ζήτημα δεν είναι απλώς μια μεμονωμένη πρόκληση, αλλά μια κρίσιμη κατάσταση που επιζητεί άμεσες λύσεις.
Η σοβαρή δημογραφική κρίση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, τα ποσοστά γεννήσεων συνεχίζουν να καταγράφουν ιστορικά χαμηλά επίπεδα, πολύ κάτω από το απαιτούμενο όριο για τη διατήρηση του πληθυσμού. Από τα υψηλά ποσοστά της αρχής του 20ού αιώνα, έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο «δημογραφικού χειμώνα», ιδιαίτερα έντονη μετά την οικονομική κρίση του 2010.
Αυξημένες γεννήσεις μετά τα 40
Σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή Βύρωνα Κοτζαμάνη από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, η ανάλυση της γονιμότητας από το 1990 δείχνει ότι, ενώ το σύνολο των γεννήσεων μειώθηκε κατά 30%, οι γεννήσεις από γυναίκες 40 ετών και άνω πενταπλασιάστηκαν.
Αιτίες της αύξησης
Η σημαντική αυτή αύξηση οφείλεται κυρίως στη μετατόπιση της ηλικίας απόκτησης παιδιών, αλλά και στην πρόοδο των τεχνικών υποβοηθούμενης γονιμότητας που έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών στην αναπαραγωγή σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ωστόσο, οι γεννήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 8% των συνολικών ετήσιων γεννήσεων, οι οποίες παραμένουν κάτω από 1,3 παιδιά ανά γυναίκα για το 2023-2024.
Περιορισμένος αντίκτυπος στην συνολική γονιμότητα
Ο καθηγητής Κοτζαμάνης τονίζει ότι οι τεχνικές υποβοηθούμενης γονιμότητας δεν αναμένεται να οδηγήσουν σε αύξηση των γεννήσεων από γυναίκες 40 ετών και άνω στο προσεχές μέλλον, καθώς ο αριθμός αυτών των γυναικών θα μειωθεί δραματικά κατά 35% μέχρι το 2060, χωρίς τη συμβολή της μετανάστευσης.
Δημογραφικές προκλήσεις για το μέλλον
Η πορεία του δείκτη γονιμότητας είναι κρίσιμη για τη σύγχρονη κοινωνική ιστορία της Ελλάδας. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο δείκτης παρέμεινε πάνω από το όριο αναπαραγωγής (2,1). Ωστόσο, από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 άρχισε να υποχωρεί, φτάνοντας στο 1,23 το 2017 και επιβεβαιώνοντας την τάση της γήρανσης του πληθυσμού.
Μέτρα για τη βελτίωση
- Επιβράδυνση της μείωσης των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών, από τις οποίες προέρχονται οι περισσότερες γεννήσεις.
- Δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την οικογένεια και την ανατροφή παιδιών.
- Αύξηση της γονιμότητας των νεότερων γενεών με στοχευμένες πολιτικές.
Το μέλλον της δημογραφικής κατάστασης
Οι πρόσφατες προβλέψεις των Ηνωμένων Εθνών και της Eurostat για την περίοδο 2025-2050 δείχνουν ότι το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων στην Ελλάδα είναι μη αναστρέψιμο. Ο πληθυσμός αναμένεται να συρρικνωθεί στα 7,3 εκατομμύρια μέχρι το 2100, κάτι που θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στο ασφαλιστικό σύστημα και την αγορά εργασίας.
Το τρίπτυχο «γεννάμε λιγότερο, ζούμε περισσότερο και μετακινούμαστε περισσότερο» αποτελεί μια σοβαρή πρόκληση για την ελληνική κοινωνία, απαιτώντας άμεσες και αποτελεσματικές πολιτικές για την αντιμετώπισή της.
