Η στεγαστική κρίση στη Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο πιεστικά ζητήματα για τα νοικοκυριά, καθώς οι τιμές των ακινήτων και τα ενοίκια συνεχίζουν να αυξάνονται. Μια νέα μελέτη από το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ) αναλύει τις αιτίες αυτού του φαινομένου, καταλήγοντας ότι η κύρια αιτία της αύξησης του κόστους στέγασης είναι η σοβαρή ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Η οικοδομική δραστηριότητα και οι συνέπειες της κρίσης
Η ελληνική αγορά ακινήτων εξακολουθεί να φέρει τα σημάδια της μακρόχρονης οικονομικής κρίσης, που είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική μείωση των οικοδομικών επενδύσεων. Από το 2007 έως το 2017, οι επενδύσεις σε κατοικίες σημείωσαν πτώση περίπου 95%, υποχωρώντας από το 11% του ΑΕΠ στο 0,6%. Παρά τη σταδιακή ανάκαμψη από το 2018, οι επενδύσεις παραμένουν περιορισμένες, αγγίζοντας μόλις το 3,1% του ΑΕΠ, πολύ κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.
Η μείωση των οικοδομικών αδειών κατά 84% κατά την διάρκεια της ύφεσης αντικατοπτρίζει την επιδείνωση της κατάσταση, καθώς οι νέες κατασκευές είναι απαραίτητες για να καλυφθούν οι συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες.
Η παραδοξότητα των κενών κατοικιών
Στη δημόσια συζήτηση συχνά ακούγεται ότι η Ελλάδα διαθέτει μεγάλο αριθμό κενών κατοικιών, γεγονός που υποδηλώνει ότι η έλλειψη στέγης δεν είναι πρόβλημα. Όμως, η μελέτη του ΚΕΦΙΜ αποκαλύπτει ότι περίπου το ένα τρίτο των κατοικιών δεν χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία, αλλά πολλά από αυτά τα ακίνητα είναι σε περιοχές με χαμηλή ζήτηση ή χρειάζονται σοβαρές ανακαινίσεις.
Η γεωγραφική κατανομή και η κατάσταση των ακινήτων παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κάλυψη της ζήτησης, και τα περισσότερα κενά ακίνητα δεν είναι κατάλληλα για άμεση χρήση.
Αύξηση ζήτησης παρά τη δημογραφική συρρίκνωση
Μια ενδιαφέρουσα πτυχή της μελέτης είναι η αύξηση του αριθμού των νοικοκυριών που αναζητούν στέγη, παρά τη μείωση του πληθυσμού. Αυτή η τάση οφείλεται στη μείωση του μέσου μεγέθους των νοικοκυριών, καθώς όλο και περισσότερα άτομα επιλέγουν να ζουν μόνα τους ή σε μικρότερες οικογενειακές μονάδες.
Οι βελτιωμένες οικονομικές συνθήκες μετά την πανδημία και η αύξηση της απασχόλησης ενισχύουν τη ζήτηση, η οποία επιβαρύνεται από το ενδιαφέρον ξένων επενδυτών για τουριστικές κατοικίες.
Η επίδραση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της Golden Visa
Η δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στις βραχυχρόνιες μισθώσεις και το πρόγραμμα Golden Visa. Παρά την επίδρασή τους στην αγορά, η μελέτη επισημαίνει ότι αυτοί οι παράγοντες δεν είναι οι κύριες αιτίες της αύξησης των τιμών. Ακόμα και αν περιοριστούν, το βασικό πρόβλημα της ανεπάρκειας προσφοράς θα παραμείνει.
Προτάσεις και προκλήσεις για το μέλλον
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι μέτρα που αυξάνουν τη ζήτηση χωρίς να ενισχύουν την προσφορά μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση των τιμών. Για να υπάρξει λύση, είναι επιτακτική ανάγκη να υιοθετηθούν πολιτικές που θα αυξήσουν τη διαθέσιμη προσφορά κατοικιών μέσω νέων κατασκευών ή επαναφοράς ακινήτων στην αγορά.
Η πρόκληση των επόμενων ετών είναι η αποκατάσταση της οικοδομικής δραστηριότητας και η αύξηση της προσφοράς, προκειμένου να μειωθούν οι πιέσεις στην αγορά κατοικίας. Σε μια περίοδο όπου το στεγαστικό κόστος απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματος των νοικοκυριών, η ανάγκη για βιώσιμες λύσεις γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ.
