Η Ελλάδα εισέρχεται σε νέα, βαθύτερη δημογραφική φάση, καθώς οι γεννήσεις μειώνονται σε ολόκληρη τη χώρα και η πτώση είναι ιδιαίτερα έντονη στην ηπειρωτική περιφέρεια. Τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) για την περίοδο έως το 2025 δείχνουν ότι η συρρίκνωση δεν είναι μόνο αριθμητική, αλλά και γεωγραφικά άνιση, με ελάχιστες νησιωτικές περιοχές να διατηρούν θετικό ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων.
Από τις 148.000 γεννήσεις στις περίπου 67.000
Η καθοδική πορεία της γεννητικότητας άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και συνεχίστηκε σχεδόν αδιάλειπτα. Εξαίρεση αποτέλεσε η περίοδος 2003–2009, όταν καταγράφηκε προσωρινή άνοδος, η οποία συνδέθηκε κυρίως με την ένταξη αλλοδαπών οικογενειών στην ελληνική κοινωνία.
Οι ετήσιες γεννήσεις μειώθηκαν από περίπου 148.000 το 1979–1980 σε μόλις 67.000 τη διετία 2024–2025, δηλαδή κατά περισσότερο από 50%. Παράλληλα, η μέση ηλικία τεκνοποίησης αυξήθηκε από τα 26,2 στα 32,2 έτη. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου δύο παιδιά, ενώ για τη γενιά του 1985 εκτιμάται ότι ο αριθμός δεν θα ξεπεράσει το 1,5.
Ανάλογη ήταν η εξέλιξη του ετήσιου δείκτη γονιμότητας, ο οποίος υποχώρησε από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979–1980 σε 1.240 το 2024–2025. Μόνο μεταξύ 2009 και 2024 οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42%, από 117.440 σε 68.310.
Η δημογραφική πίεση στην ηπειρωτική Ελλάδα
Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη έχει η μείωση του αριθμού των γυναικών ηλικίας 25–44 ετών. Η συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα περιορίστηκε κατά σχεδόν 480.000 άτομα, ποσοστό 28%, καθώς στις ηλικίες αυτές进入ουν πλέον μικρότερες γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1980. Στην εξέλιξη συνέβαλε και η μετανάστευση νέων ανθρώπων προς το εξωτερικό μετά το 2010.
Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν στην ηπειρωτική χώρα. Στη Θεσπρωτία, τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα, οι γεννήσεις μειώθηκαν πάνω από 50% μεταξύ 2009 και 2024. Σε ακόμη δέκα νομούς η πτώση κυμάνθηκε από 45% έως 50%.
Αντίθετα, σε αρκετές νησιωτικές περιοχές η μείωση ήταν μικρότερη από 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο περιορίστηκε κάτω από 15%. Η οικονομική και τουριστική δραστηριότητα σε περιοχές όπως η Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και οι Κυκλάδες φαίνεται να συνέβαλε στη συγκράτηση ή την προσέλκυση νεότερων εργαζομένων και οικογενειών.
Το φυσικό ισοζύγιο έχει πλέον ανατραπεί πλήρως. Από πλεόνασμα 638.000 γεννήσεων την περίοδο 1971–1980, η χώρα πέρασε σε 290.000 περισσότερους θανάτους από γεννήσεις την πενταετία 2021–2025. Το 2024 καταγράφηκαν 184 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, έναντι 92 το 2009.
Μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες —Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος και Ρέθυμνο— είχαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους. Στη Θήρα οι γεννήσεις ήταν διπλάσιες των θανάτων, ενώ σε 17 ηπειρωτικές Περιφερειακές Ενότητες αντιστοιχούσαν από 250 έως 376 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις. Στις Σέρρες, την Ευρυτανία και τα Γρεβενά η αναλογία ξεπέρασε τους 3,5 θανάτους για κάθε γέννηση.
Για την περίοδο 2026–2045, το ΙΔΕΜ εκτιμά ότι η μείωση των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας θα επιβραδυνθεί και η άνοδος της μέσης ηλικίας τεκνοποίησης θα ανακοπεί. Χωρίς σημαντική βελτίωση στο μεταναστευτικό ισοζύγιο, οι ετήσιες γεννήσεις αναμένεται να παραμείνουν κοντά στις 65.000, με τη μεγαλύτερη πρόκληση να αφορά την αποτροπή της περαιτέρω ερήμωσης των ορεινών και αγροτικών κοινοτήτων.
