Πώς οι κοινότητες των Asháninka περιόρισαν τις δασικές πυρκαγιές στο Περού
Μόλις εννέα πυρκαγιές καταγράφηκαν το 2024 στις 45 κοινότητες της CARE στο Οσεράτο του Περού, έναντι 25 το 2023, ενώ το 2025 δεν εκδηλώθηκε καμία δασική πυρκαγιά στην περιοχή. Η επιτυχία αποδίδεται στο πρόγραμμα Paamari, που συνδυάζει την παραδοσιακή γνώση των Indigenous Asháninka με δορυφορικές εικόνες, drones, ασυρμάτους και ομάδες άμεσης επέμβασης.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2023 από την Central Asháninka of the Ene River (CARE) και την οργάνωση Cool Earth. Το όνομά του προέρχεται από τη λέξη «φωτιά» στη γλώσσα των Asháninka. Εκατοντάδες κάτοικοι εκπαιδεύτηκαν ως brigadistas, ώστε να εντοπίζουν έγκαιρα τον καπνό, να ξεχωρίζουν μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά από μια ελεγχόμενη καύση και να επιχειρούν πριν οι φλόγες εξαπλωθούν.
Ο Ρόμερ Κουεντιμάρι Γκαρσία, κοινοτικός ηγέτης και πιστοποιημένος brigadista, παρακολουθεί την περιοχή κοντά στη συμβολή των ποταμών Ene και Tambo. Όταν εμφανίζεται καπνός, οι ομάδες μεταβαίνουν στο σημείο για να διαπιστώσουν τι συμβαίνει και να περιορίσουν γρήγορα τη φωτιά.
Η μείωση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των περιστατικών. Η έκταση που κάηκε περιορίστηκε από 2.648 εκτάρια το 2023 σε 492 το 2024, δηλαδή κατά 81%. Το 2025 οι κοινότητες κατάφεραν να σβήσουν όλες τις απειλές πριν εξελιχθούν σε δασικές πυρκαγιές.
Παραδοσιακή γνώση και σύγχρονα εργαλεία
Ο Ντέιβιντ Τόρες, συντονιστής και ειδικός στην παρακολούθηση της CARE, θεωρεί καθοριστικό τον συνδυασμό τεχνολογίας και γνώσης του τόπου. Οι κάτοικοι γνωρίζουν το έδαφος, τις διαδρομές και τις συνθήκες της περιοχής, ενώ οι ψηφιακές εικόνες και τα drones ενισχύουν την έγκαιρη προειδοποίηση.
Ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε δύσβατες περιοχές, όπου οι εθνικές πυροσβεστικές υπηρεσίες ενδέχεται να μην μπορούν να φτάσουν γρήγορα. Οι κοινότητες λειτουργούν έτσι ως η πρώτη, αλλά και η τελευταία, γραμμή άμυνας.
Το ζήτημα συνδέεται και με τους κανόνες για τις καύσεις. Στο Περού απαγορεύονται όλες οι μορφές καύσης χωρίς εξαίρεση ή άδεια, ακόμη και οι ελεγχόμενες καύσεις που αποτελούν παραδοσιακή πρακτική στη διαχείριση των καλλιεργειών. Η εφαρμογή των περιορισμών βασίζεται σε ποινές, όπως φυλάκιση, κοινωνική εργασία και πρόστιμα.
Ο Χούλιο Ακόστα, υπεύθυνος δεδομένων για τα δάση στην Cool Earth, υπογραμμίζει ότι ένα πρόγραμμα έχει περισσότερες πιθανότητες να διατηρηθεί όταν σχεδιάζεται και υλοποιείται από τους ίδιους τους κατοίκους. Η οργάνωση σκοπεύει να επεκτείνει την εκπαίδευση για την πρόληψη πυρκαγιών στις κοινότητες Cutivireni και Oviri, με πρωταγωνιστικό ρόλο των Indigenous κατοίκων.
Η αξία της Indigenous-led προστασίας έχει εξεταστεί και επιστημονικά. Το 2026, ερευνητές του University of British Columbia ανέλυσαν 111 δημοσιευμένες μελέτες για τη σχέση των Indigenous peoples με τις δράσεις διατήρησης. Η ανάλυση έδειξε ότι οι εκτάσεις υπό Indigenous διαχείριση είχαν αποτελέσματα αντίστοιχα ή και καλύτερα από τις προστατευόμενες περιοχές, ενώ η συλλογική φροντίδα μπορούσε να συνδέεται με μακροχρόνια αποτελέσματα προστασίας.
Η αντιμετώπιση των πυρκαγιών, ωστόσο, δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα της αποψίλωσης. Η εξόρυξη, η υλοτομία και οι παράνομες καλλιέργειες παραμένουν σημαντικοί παράγοντες πίεσης στον Αμαζόνιο. Για τους Asháninka, η προστασία του δάσους είναι ταυτόχρονα προστασία της καθημερινής ζωής και του πολιτισμού τους: από εκεί προέρχονται η ξυλεία, οι χειροτεχνίες και τα υλικά για τα παραδοσιακά τους στεφάνια. Όπως το θέτει ο Κουεντιμάρι Γκαρσία, «το δάσος είναι ζωή».
