Στις 4 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 163 χρόνια από τον θάνατο του Κυριάκου Πιττάκη, του Αθηναίου που ανέλαβε την κορυφή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και αφιέρωσε τη ζωή του στην καταγραφή και την προστασία αρχαιοτήτων. Η μνήμη του παραμένει δεμένη με την Αθήνα: το όνομά του έχει ένα στενό στου Ψυρρή, που έγινε γνωστό για τις εναλλασσόμενες διακοσμήσεις του.
Από τις επιγραφές στην Αρχαιολογική Υπηρεσία
Ο Πιττάκης γεννήθηκε το 1798. Σε ηλικία 16 ετών μαθήτευσε κοντά στον Γάλλο υποπρόξενο Φωβέλ και αντέγραφε αρχαίες επιγραφές. Κατά την Επανάσταση του 1821 συμμετείχε στην πολιορκία της Ακρόπολης. Συνδέθηκε με τον εντοπισμό της αρχαίας πηγής Κλεψύδρας, αν και οι πηγές διαφωνούν για το αν αυτό έγινε το 1821 ή το 1822 και η ανακάλυψη αποδόθηκε και σε άλλους.
Από το 1824 έως το 1828 σπούδασε ιατρική στην Ιόνιο Ακαδημία της Κέρκυρας. Το 1832 διορίστηκε άμισθος επιμελητής αρχαιοτήτων στην Αθήνα και αργότερα ανέλαβε θέσεις στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Η χρονολογία κατά την οποία έγινε Γενικός Έφορος δεν είναι κοινή σε όλες τις καταγραφές: αναφέρονται τα έτη 1836, 1843 και 1848.
Το 1837 συμμετείχε στην ίδρυση της Αρχαιολογικής Εταιρείας, μαζί με τον έμπορο Κωνσταντίνο Μπέλλιο. Την ίδια χρονιά άρχισε να δημοσιεύει στην Αρχαιολογική Εφημερίδα, της οποίας είχε σχεδόν μόνος την ευθύνη έως το 1860. Τότε ανέφερε ότι είχε δημοσιεύσει συνολικά 4.158 επιγραφές.
Το έργο στην Ακρόπολη και οι αμφισβητούμενες ιστορίες
Κεντρικό πεδίο της δράσης του ήταν η Ακρόπολη. Από το 1833 καθάριζε τον χώρο γύρω από τον Παρθενώνα, ενώ εργάστηκε στο Ερέχθειο και στον ναό της Αθηνάς Νίκης. Έκανε επίσης ανασκαφές στις Μυκήνες και στο Ηρώδειο. Για να προφυλάξει θραύσματα ανάγλυφων και επιγραφών από τη λεηλασία, τα στερέωνε με γύψο σε ξύλινα πλαίσια, γνωστά ως «πίνακες». Οι συλλογές που συγκρότησε αποτέλεσαν τον πυρήνα των συλλογών του Εθνικού Αρχαιολογικού και του Επιγραφικού Μουσείου.
Γνωστή είναι η αφήγηση ότι, κατά την πολιορκία της Ακρόπολης, οι Έλληνες έστειλαν μόλυβδο στους Οθωμανούς που αφαιρούσαν το μέταλλο από τους αρχαίους συνδέσμους για να φτιάξουν βόλια. Η ιστορία αποδόθηκε στον Πιττάκη, αλλά καταγράφηκε γραπτώς αρκετές δεκαετίες μετά τα γεγονότα και έχει χαρακτηριστεί εθνικός μύθος.
Το έργο του έχει επίσης επικριθεί: αρκετές αναστηλώσεις ανατράπηκαν αργότερα, ενώ η μέθοδός του θεωρήθηκε ασυστηματική. Διατυπώθηκαν και κατηγορίες για χειρισμούς επιγραφών και πλαστογραφία, χωρίς να αποδειχθούν. Άλλοι μελετητές τις απέρριψαν ή τις συνέδεσαν με τη διαμάχη του με τον Λουδοβίκο Ρος.
Το στενό στου Ψυρρή άλλαξε όψη
Η οδός Πιττάκη απέκτησε ευρύτερη αναγνωρισιμότητα το 2012, όταν οι ομάδες Imagine The City και Beforelight κρέμασαν περισσότερα από 150 φωτιστικά στο μέχρι τότε εγκαταλελειμμένο στενό. Το 2018 τα αφαίρεσαν, εξηγώντας ότι η παρέμβαση είχε ολοκληρώσει τον σκοπό της. Ακολούθησαν πολύχρωμες ομπρέλες και θεματικά στολίδια, που αλλάζουν μέσα στη χρονιά, με επίκεντρο το καφέ Little Kook.
Ο Πιττάκης πέθανε το 1863 και τον διαδέχθηκε ο Παναγιώτης Ευστρατιάδης. Η πορεία του συνδέει ένα μικρό αθηναϊκό στενό με την πρώιμη αρχαιολογική έρευνα και τις προσπάθειες διάσωσης των μνημείων της πόλης.
