Στο Botton Village του Βόρειου Γιορκσάιρ, η κοινότητα Esk Valley Camphill συνεχίζει από το 2014 να οργανώνει τη φροντίδα ως κοινή ζωή: περίπου 120 άνθρωποι ζουν σε 19 σπίτια, μοιράζονται γεύματα, εργασία και αποφάσεις. Το μοντέλο, που λειτουργεί ως πρόγραμμα Shared Lives, δείχνει στην πράξη μια εναλλακτική στην αποκλειστικά επαγγελματική παροχή κοινωνικής φροντίδας, με έμφαση στις σταθερές σχέσεις και στη συμμετοχή.
Η καθημερινότητα περιλαμβάνει κοινά γεύματα, εργαστήρια κηπουρικής, ξυλουργικής και χειροτεχνίας, καθώς και δραστηριότητες στο δάσος. Οι κάτοικοι με νοητικές αναπηρίες και οι συνεργάτες της κοινότητας δεν περιορίζονται σε ρόλους «παρόχων» και «αποδεκτών» φροντίδας: συνεισφέρουν στη λειτουργία του χωριού και στηρίζουν ο ένας τον άλλον.
Μια κοινότητα με κοινές ευθύνες
Ένας ερευνητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ έζησε για τρεις μήνες στο Esk Valley, συμμετέχοντας στην καθημερινή ζωή. Παρατήρησε, για παράδειγμα, μια κάτοικο να αναλαμβάνει να εξηγήσει σε νέο εθελοντή πώς λειτουργούσε η μεταφορά των ανθρώπων στα εργαστήρια. Σε άλλη περίπτωση, ένας κάτοικος συμβούλεψε έναν συνεργάτη που ένιωθε εξαντλημένος να ξεκουραστεί.
Οι σχέσεις αυτές, σε αρκετές περιπτώσεις, έχουν διάρκεια δεκαετιών. Η σταθερότητα μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη, ιδιαίτερα για ανθρώπους που χρειάζονται υποστήριξη σε καθημερινές και προσωπικές πλευρές της ζωής τους. Παράλληλα, η κοινότητα έχει μηνιαία φόρουμ, όπου κάτοικοι, συνεργάτες και εθελοντές συζητούν ζητήματα και προτάσεις. Οι αποφάσεις για την κοινή ζωή λαμβάνονται με τη συμμετοχή των ανθρώπων που επηρεάζονται από αυτές.
Το Botton είχε αρχικά ενιαία οργάνωση, βασισμένη στις αρχές του διεθνούς κινήματος Camphill. Το 2014, το Camphill Village Trust ανακοίνωσε αλλαγές, μεταξύ των οποίων τη μετάβαση των συνεργατών σε καθεστώς μισθωτής εργασίας ή την αποχώρησή τους. Η απόφαση ακολούθησε πιέσεις για σαφέστερη εποπτεία και διοίκηση. Περίπου το 80% των συνεργατών αποχώρησε και ίδρυσε το Esk Valley Camphill Community, το οποίο διατήρησε 19 νοικοκυριά και συνέχισε με βάση την κοινοτική ζωή. Από τότε, στο ίδιο χωριό λειτουργούν δύο οργανισμοί με διαφορετική προσέγγιση στη φροντίδα.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για το Shared Lives
Το Shared Lives είναι μοντέλο στο οποίο άνθρωποι που χρειάζονται υποστήριξη ζουν ως μέρος ενός συνηθισμένου νοικοκυριού ή μιας κοινότητας. Εκθέσεις και έρευνες του χώρου εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη μορφή υποστήριξης μπορεί να κοστίζει κατά μέσο όρο 26.000 λίρες λιγότερο ανά άτομο τον χρόνο από πιο συμβατικές ρυθμίσεις υποστηριζόμενης διαβίωσης. Πρόκειται για εκτίμηση κόστους, όχι για εγγυημένη εξοικονόμηση σε κάθε περίπτωση.
Στην Αγγλία, το 2023, το 97% των προγραμμάτων Shared Lives αξιολογήθηκε ως «καλό» ή «εξαιρετικό» από την αρμόδια επιτροπή ελέγχου, έναντι 78% στον ευρύτερο τομέα κοινωνικής φροντίδας. Στο ίδιο το Botton, το πρόγραμμα που περιλαμβάνει το Esk Valley είχε αξιολόγηση «καλή», ενώ η άλλη υπηρεσία του χωριού «χρειάζεται βελτίωση». Οι επιθεωρήσεις αποτυπώνουν ορισμένες πλευρές της φροντίδας, όχι όμως ολόκληρη την εικόνα, και οι διαφορές αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι το μοντέλο ευθύνεται για κάθε αποτέλεσμα.
Η εμπειρία του Esk Valley δεν αποτελεί έτοιμη λύση που μπορεί να εφαρμοστεί γρήγορα παντού. Δείχνει, ωστόσο, ότι η κοινωνική φροντίδα μπορεί να οργανωθεί και γύρω από το ανήκειν, τη συμμετοχή και τις σχέσεις που χτίζονται με τον χρόνο — όχι μόνο γύρω από υπηρεσίες, βάρδιες και ατομικά πλάνα υποστήριξης.
