Έρευνα καταγράφει σύνδεση των εναέριων περιπολιών της Frontex με επαναπροωθήσεις στη Μεσόγειο
Έρευνα του εργαστηρίου LIMINAL στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια καταγράφει ότι η αύξηση των εναέριων περιπολιών της Frontex στην Κεντρική Μεσόγειο συνοδεύεται από περισσότερες επιβεβαιωμένες παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών. Η μελέτη εξετάζει περιστατικά από τον Αύγουστο του 2018 έως τον Οκτώβριο του 2024 και αφορά την Ελλάδα, καθώς καταγράφει περιπολίες στο Ιόνιο, χρήση drone πάνω από το Αιγαίο και τον εντοπισμό του πλοίου που ναυάγησε ανοιχτά της Πύλου.
Οι ερευνητές εξέτασαν 611 επιβεβαιωμένες επαναπροωθήσεις, στις οποίες 33.107 άνθρωποι επέστρεψαν στη Λιβύη ή την Τυνησία. Επισημαίνουν ότι οι αριθμοί πιθανότατα υπολείπονται της πραγματικής έκτασης του φαινομένου, καθώς η έλλειψη δεδομένων και διαφάνειας δυσχεραίνει την πλήρη καταγραφή του.
Για τη σύγκριση με τη δραστηριότητα της Frontex, η έρευνα αξιοποίησε στοιχεία από το σύστημα Joint Operation Report Application (JORA), για την περίοδο 2016-2025, τα οποία εξασφαλίστηκαν με αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια πληροφορία. Τα δεδομένα της περιόδου 2023-2025 που δόθηκαν στο LIMINAL είχαν εκτεταμένες διαγραφές. Για το διάστημα έως τον Οκτώβριο του 2024, μέρος των κενών συμπληρώθηκε με στοιχεία από διαρροές της ευρωπαϊκής επιχείρησης EUNAVFOR MED IRINI.
Χαμηλό ποσοστό διασώσεων και επικοινωνία με τις αρχές
Για το 2021, χρονιά με τα πληρέστερα διαθέσιμα στοιχεία, μόλις το 5% των θαλάσσιων επιχειρήσεων που ξεκίνησαν μετά τον εντοπισμό λέμβου από αεροσκάφος ή drone της Frontex κατέληξε σε διάσωση. Η Frontex έχει αναφέρει ότι η εναέρια επιτήρηση εξυπηρετεί και άλλες δραστηριότητες, όπως τον έλεγχο της αλιείας. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, το 95% της συνολικής εναέριας δραστηριότητας αφορούσε τον έλεγχο των συνόρων. Από το 2016 έως το 2023, μόλις στο 2% των περιπτώσεων διάσωσης στην Κεντρική Μεσόγειο οι επιβαίνοντες αποβιβάστηκαν στην Ιταλία ή τη Μάλτα.
Η μελέτη περιγράφει επίσης συχνότερη επικοινωνία της Frontex με τις αρχές της Λιβύης και της Τυνησίας, αντί με τα αρμόδια κέντρα συντονισμού διάσωσης. Καταγράφει ότι οι ενημερώσεις προς τη Λιβύη αφορούσαν περιστατικά όλο και βαθύτερα στη ζώνη έρευνας και διάσωσης της Μάλτας. Σε 16 περιστατικά που εξέτασε, εντοπίστηκε λέμβος χωρίς να ενημερωθούν κοντινά σκάφη μη κυβερνητικών οργανώσεων που μπορούσαν να συνδράμουν.
Το LIMINAL αναφέρει ακόμη οκτώ περιπτώσεις στις οποίες εναέρια μέσα της Frontex φέρονται να έγιναν μάρτυρες βίας από τις λιβυκές αρχές χωρίς να παρέμβουν. Οι περιγραφές, που περιλαμβάνουν επικίνδυνες καταδιώξεις, χρήση βίας και πυροβολισμούς, αντιστοιχούν σε Αναφορές Σοβαρών Περιστατικών του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex.
Η έρευνα δεν εξετάζει αναλυτικά την Ανατολική Μεσόγειο ή την Ελλάδα, αλλά σημειώνει ότι μέρος των περιστατικών αφορά συστηματικές περιπολίες στο Ιόνιο. Αναφέρεται επίσης σε drone που εγκαταστάθηκε στην Κρήτη και περιπολούσε στο Αιγαίο, καθώς και στο ναυάγιο της Πύλου, με περισσότερους από 500 νεκρούς, μετά τον εντοπισμό του πλοίου από εναέριο μέσο της Frontex.
