Η Ελλάδα συμμετέχει σε πρωτοβουλία με την Αυστρία, τη Γερμανία, τη Δανία και την Ολλανδία για τη δημιουργία «κόμβου επιστροφής» στη Ρουάντα, με τις διαπραγματεύσεις για το σχέδιο να ανακοινώνονται στη Βιέννη στις 16 Νοεμβρίου. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) ζητά να δημοσιοποιηθούν οι όροι και η νομική μορφή της συμφωνίας πριν προχωρήσει η Ελλάδα, θέτοντας ζητήματα προστασίας δικαιωμάτων και λογοδοσίας.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, στόχος είναι να μεταφέρονται στη Ρουάντα πολίτες τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν μπορούν να επιστραφούν στη χώρα καταγωγής τους. Η ΕΕΔΑ αναγνωρίζει ότι η αποτελεσματικότητα των επιστροφών αποτελεί θεμιτό στόχο, επισημαίνει όμως ότι η μεταφορά σε χώρα με την οποία τα πρόσωπα ενδέχεται να μην έχουν προηγούμενο δεσμό αλλάζει σημαντικά την ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/2280 προβλέπει επιστροφές σε τρίτες χώρες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εγγυήσεις. Κατά την Επιτροπή, αυτό δεν αναιρεί την υποχρέωση εξατομικευμένης αξιολόγησης ούτε την ανάγκη συμμόρφωσης κάθε συμφωνίας και απόφασης μεταφοράς με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Νομικές εγγυήσεις και κόστος
Η ΕΕΔΑ επικαλείται την προηγούμενη απόπειρα του Ηνωμένου Βασιλείου να μεταφέρει αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα, ως παράδειγμα των κινδύνων που μπορεί να συνδέονται με τέτοια μοντέλα. Παράλληλα, εισηγητές της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν καλέσει τα εμπλεκόμενα κράτη να μην προχωρήσουν, ενώ ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει επισημάνει κινδύνους.
Η Επιτροπή ζητά να διευκρινιστούν η κατανομή ευθύνης μεταξύ των κρατών, οι διαδικασίες ατομικής αξιολόγησης και δικαστικής προστασίας, καθώς και οι μηχανισμοί ανεξάρτητης παρακολούθησης και λογοδοσίας. Τονίζει ότι η σύναψη συμφωνίας από κράτη μέλη, αντί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν πρέπει να δημιουργήσει κενά στον ενωσιακό ή δικαστικό έλεγχο.
Ζητά επίσης να δημοσιοποιηθεί το πραγματικό κόστος ανά μεταφερόμενο πρόσωπο, μαζί με τις δαπάνες μεταφοράς, διαμονής, λειτουργίας, εποπτείας και ενδεχόμενης περαιτέρω επιστροφής, και να συγκριθεί με εναλλακτικές πολιτικές. Η ΕΕΔΑ καλεί την Ελληνική Πολιτεία να δημοσιοποιήσει το πλαίσιο και να ελέγξει ουσιαστικά τη συμβατότητά του με τις διεθνείς και ενωσιακές υποχρεώσεις της χώρας πριν οριστικοποιηθεί οποιαδήποτε συμφωνία.





