Περισσότεροι από 3.500 άνθρωποι διώχθηκαν ποινικά για «παράνομη» είσοδο, έξοδο ή παραμονή στην Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2026. Σύμφωνα με την οργάνωση Refugee Support Aegean (RSA), σημαντικό μέρος των διώξεων αφορά πρόσφυγες που δεν έχουν πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου στην ενδοχώρα, μετά την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Η εξέλιξη συνδέεται με το δόγμα «φυλακή ή επιστροφή», το οποίο έχει εξαγγείλει το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Ωστόσο, η RSA επισημαίνει ότι η εφαρμογή του κινδυνεύει να οδηγήσει σε άδικη ποινικοποίηση ανθρώπων που ζητούν διεθνή προστασία και δεν διαθέτουν τα έγγραφα που θα αποδείκνυαν ότι η εξέταση του αιτήματός τους βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ο δικηγόρος της RSA Μίνως Μουζουράκης αναφέρει ότι μεταξύ των διωκόμενων βρίσκονται σε μεγάλο ποσοστό άνθρωποι από το Αφγανιστάν. Όπως σημειώνει, το ποσοστό αναγνώρισης των Αφγανών ως προσφύγων είναι «κοντά στο 100%», ενώ ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι γυναίκες, οι οποίες, σύμφωνα με τον ίδιο, διώκονται από τους Ταλιμπάν λόγω φύλου. Παρά τα δεδομένα αυτά, άνθρωποι από το Αφγανιστάν αντιμετωπίζουν διώξεις ή και καταδίκες για παράνομη παραμονή.
Το υπουργείο είχε αποδώσει το πάγωμα των διαδικασιών ασύλου σε πρόβλημα στο ευρωπαϊκό σύστημα EU-Lisa. Σε σχετική δήλωσή του, ο υπουργός Θάνος Πλεύρης είχε τονίσει ότι το δόγμα θα εφαρμοστεί «απαρέγκλιτα». Η RSA αντιτείνει ότι, βάσει των κανόνων διεθνούς προστασίας, οι αιτούντες άσυλο δεν βρίσκονται παράτυπα στη χώρα και δεν πρέπει να τιμωρούνται επειδή έφτασαν ή παραμένουν χωρίς έγγραφα.
Το κενό στα έγγραφα, σύμφωνα με την οργάνωση, προέκυψε επειδή το πάγωμα άφησε πολλούς ανθρώπους χωρίς τα δικαιολογητικά που πιστοποιούν ότι βρίσκονται νόμιμα στην Ελλάδα όσο εξετάζεται το αίτημά τους. Έτσι, η ποινική αντιμετώπιση της παράτυπης εισόδου ή παραμονής μπορεί να αφορά και ανθρώπους που δικαιούνται να ζητήσουν άσυλο.
