Το παλιό εμφιαλωτήριο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Αρχανών προορίζεται να στεγάσει το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της περιοχής, σε χώρο 6.330 τετραγωνικών μέτρων. Η Περιφέρεια Κρήτης ενέκρινε 200.000 ευρώ για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντα χώρου, ενώ οι μελέτες για το κτήριο αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026. Το μουσείο θα συγκεντρώσει ευρήματα που σήμερα εκτίθενται σε μικρή συλλογή στο Δημοτικό Σχολείο.
Το έργο προχωρά μέσω Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης ύψους 730.000 ευρώ, με τη συμμετοχή του Υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων. Την επιστημονική ευθύνη έχει το Πολυτεχνείο Κρήτης, με επικεφαλής της ομάδας τον καθηγητή Πάνο Παρθένιο.
Από τη σχολική συλλογή σε ένα μουσείο 6.330 τετραγωνικών μέτρων
Η αρχαιολογική συλλογή των Αρχανών δημιουργήθηκε το 1993 στο κτήριο του Δημοτικού Σχολείου και περιλαμβάνει εκθέματα της μινωικής και της μεταμινωικής εποχής. Η ίδρυση μουσείου κρίθηκε αναγκαία λόγω του μεγάλου αριθμού ευρημάτων που φέρνουν στο φως οι ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή.
Η νέα μόνιμη έκθεση θα καταλαμβάνει 900 τετραγωνικά μέτρα και θα παρουσιάζει περίπου 1.000 αντικείμενα, από πίθους και λάρνακες έως σφραγίσματα και κοσμήματα. Με τίτλο «Εν αρχή ην… ο Τόπος: Το πολιτιστικό τοπίο των Αρχανών από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερα», θα ξεκινά από το νερό, τους υδάτινους πόρους και τα υδραγωγεία.
Στη συνέχεια, η αφήγηση θα περνά από την αρχαία Αρχάνα ως διοικητικό και οικιστικό κέντρο στη νεκρόπολη και στον Γιούχτα, που παρουσιάζεται ως ιερός τόπος. Θα ακολουθούν οι σχέσεις της περιοχής με άλλους τόπους, η πορεία της έως τα νεότερα χρόνια και η αγροτική παραγωγή, με έμφαση στο κρασί και το ελαιόλαδο.
Η βιομηχανική ταυτότητα του κτηρίου παραμένει ορατή
Το εμφιαλωτήριο βρίσκεται σε ακίνητο 20.900 τετραγωνικών μέτρων του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων, στο παραδοσιακό τμήμα των Άνω Αρχανών, και έχει παραχωρηθεί στο Υπουργείο Πολιτισμού. Τα κτήρια του συνεταιρισμού κατασκευάστηκαν σταδιακά από τη δεκαετία του 1960 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980 και χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή κρασιού, επιτραπέζιων σταφυλιών και σταφίδας.
Η αρχιτεκτονική πρόταση προβλέπει να διατηρηθούν και να αξιοποιηθούν οι παλιές δεξαμενές, ενώ η στέγη θα ανυψωθεί ώστε να ανοίξει η θέα προς το τοπίο. Η κίνηση των επισκεπτών θα γίνεται με μεταλλικές ράμπες. Στο μουσείο σχεδιάζονται επίσης αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, χώροι για πολυμέσα, εκπαιδευτικά προγράμματα και συνέδρια, εργαστήρια συντήρησης και αποθήκες αρχαιοτήτων.
