Μια νέα διάσταση αποκτά η συζήτηση για το μέλλον του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη, καθώς 50 πολίτες έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας να σταματήσει, τουλάχιστον προσωρινά, η διαδικασία κατεδάφισης των πέντε πύργων ψύξης και άλλων εγκαταστάσεων του σταθμού.
Οι προσφεύγοντες έχουν καταθέσει αίτηση ακύρωσης και αίτηση αναστολής, υποστηρίζοντας ότι η οριστική αποξήλωση των υποδομών θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα μελλοντικής αξιοποίησης του σταθμού ως ενεργειακής εφεδρείας σε περίπτωση σοβαρής κρίσης. Η απόφαση επί του αιτήματος προσωρινής προστασίας αναμένεται, σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ, μέσα στον Σεπτέμβριο.
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Δυτική Μακεδονία, καθώς αφορά ένα από τα πλέον εμβληματικά συγκροτήματα της λιγνιτικής περιόδου της περιοχής και έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή βρίσκεται πλέον σε φάση υλοποίησης.
Τι προβλέπει ο διαγωνισμός της ΔΕΗ
Η διαδικασία κατεδάφισης δεν αποτελεί απλώς σχεδιασμό ή πρόθεση.
Η ΔΕΗ έχει πράγματι προκηρύξει επίσημο διαγωνισμό με αντικείμενο την κατεδάφιση και αποξήλωση των πέντε πύργων ψύξης των μονάδων I έως V του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, του κτιρίου του Σπαστήρα και των συνοδών κτιρίων του, καθώς και του συστήματος αποθήκευσης και διακίνησης πετρελαίου των μονάδων 1 έως 5. Στο έργο περιλαμβάνεται επίσης η διαλογή και διαχείριση των υλικών που θα προκύψουν. Η προθεσμία του διαγωνισμού είχε οριστεί για τις 16 Ιουνίου 2026.
Πρόκειται επομένως για μια συγκεκριμένη διαδικασία στο πλαίσιο της αποξήλωσης εγκαταστάσεων του σταθμού και όχι για ένα υποθετικό μελλοντικό σενάριο.
Τι υποστηρίζουν οι 50 πολίτες που προσέφυγαν στο ΣτΕ
Οι προσφεύγοντες στρέφονται κατά της ΔΕΗ, του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και της ΡΑΑΕΥ και υποστηρίζουν ότι η καταστροφή των συγκεκριμένων υποδομών είναι μη αναστρέψιμη.
Σύμφωνα με το κείμενο της πρωτοβουλίας τους, θεωρούν ότι οι πύργοι ψύξης αποτελούν κρίσιμο λειτουργικό τμήμα των λιγνιτικών μονάδων και ότι η απομάκρυνσή τους θα καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολη ή οικονομικά ασύμφορη μια πιθανή επαναλειτουργία στο μέλλον.
Οι ίδιοι συνδέουν το επιχείρημά τους με ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας και επάρκειας, υποστηρίζοντας ότι οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να διατηρηθούν ως στρατηγική εφεδρεία για ακραίες περιπτώσεις γεωπολιτικής ή ενεργειακής κρίσης.
Πρόκειται, ωστόσο, για τη θέση των προσφευγόντων. Το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έχει ακόμη κρίνει αν οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί είναι νομικά ή ουσιαστικά βάσιμοι.
Το κόστος των πύργων και οι ισχυρισμοί περί δημόσιας περιουσίας
Στην προσφυγή αναφέρεται επίσης ότι το κόστος κατασκευής κάθε πύργου ψύξης υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ.
Το συγκεκριμένο ποσό προέρχεται από τους ίδιους τους προσφεύγοντες και δημοσιεύεται στο κείμενο της πρωτοβουλίας τους. Δεν εντοπίσαμε ανεξάρτητη επίσημη τεχνικοοικονομική τεκμηρίωση από τη ΔΕΗ που να επιβεβαιώνει αυτόν τον υπολογισμό, επομένως δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως δεδομένο γεγονός.
Το βασικό τους επιχείρημα παραμένει ότι η κατεδάφιση αφορά υποδομές μεγάλης αξίας που, εφόσον αποξηλωθούν, δεν θα μπορούν να επανέλθουν σε λειτουργία χωρίς νέες πολύ μεγάλες επενδύσεις.
Ο Δήμος Κοζάνης εξετάζει αν μπορεί να παρέμβει
Η υπόθεση έχει φτάσει και στο Δημοτικό Συμβούλιο Κοζάνης.
Στη συνεδρίαση της 24ης Αυγούστου τέθηκε το ερώτημα εάν ο Δήμος θα μπορούσε να παρέμβει νομικά στη διαδικασία. Σύμφωνα με τοπικό ρεπορτάζ, ο δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης ανέφερε ότι εξετάζεται η δυνατότητα στήριξης της προσφυγής, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει εντοπιστεί σαφής βάση που να θεμελιώνει το απαιτούμενο έννομο συμφέρον του Δήμου.
Αυτό δείχνει ότι η συζήτηση έχει πλέον ξεπεράσει το επίπεδο μιας πρωτοβουλίας πολιτών και απασχολεί ευρύτερα την τοπική αυτοδιοίκηση.
Τι ισχύει πραγματικά σε Γερμανία και Ιταλία
Ένα από τα επιχειρήματα των προσφευγόντων αφορά τις πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Εδώ όμως χρειάζονται ορισμένες σημαντικές διευκρινίσεις.
Γερμανία
Η Γερμανία πράγματι διατηρεί σταδιακό χρονοδιάγραμμα απόσυρσης των ανθρακικών και λιγνιτικών μονάδων της, όμως δεν ισχύει ότι έχει λάβει εξαίρεση από την Ευρωπαϊκή Ένωση για χρήση λιγνίτη έως το 2040.
Η ισχύουσα γερμανική νομοθεσία προβλέπει πλήρη έξοδο από τον άνθρακα το αργότερο έως το τέλος του 2038. Αυτό αποτυπώνεται τόσο στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το γερμανικό lignite phase-out όσο και στις επίσημες προβολές της γερμανικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος.
Ιταλία
Η περίπτωση της Ιταλίας είναι πιο κοντά στο επιχείρημα περί εφεδρείας.
Το 2026 η χώρα αποφάσισε να παρατείνει έως το 2038 τη δυνατότητα διατήρησης των υφιστάμενων ανθρακικών μονάδων, οι οποίες μπορούν να παραμένουν διαθέσιμες ως στρατηγική εφεδρεία σε περίπτωση ενεργειακής ανάγκης. Η σχετική αλλαγή περιλαμβάνεται πλέον στην ιταλική ενεργειακή νομοθεσία.
Χρειάζεται όμως και εδώ ακρίβεια: πρόκειται για τέσσερις μονάδες άνθρακα και όχι τέσσερις λιγνιτικές μονάδες, όπως αναφέρεται σε ορισμένες ελληνικές αναφορές.
Η σύγκριση επομένως έχει ενδιαφέρον ως παράδειγμα διαφορετικής στρατηγικής ενεργειακής εφεδρείας, αλλά οι τεχνικές και ενεργειακές συνθήκες κάθε χώρας δεν είναι ίδιες.
Το επιχείρημα της ενεργειακής ασφάλειας
Στο νομικό τους σκεπτικό οι 50 πολίτες επικαλούνται, μεταξύ άλλων, το άρθρο 106 του Συντάγματος και υποστηρίζουν ότι η Πολιτεία οφείλει να προστατεύσει κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Επικαλούνται επίσης αποφάσεις και σχεδιασμούς ενεργειακής ετοιμότητας, υποστηρίζοντας ότι η πλήρης απομάκρυνση της λιγνιτικής εφεδρείας μπορεί σε ένα ακραίο σενάριο να περιορίσει τις διαθέσιμες επιλογές της χώρας.
Από την άλλη πλευρά, η κατεδάφιση εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό απολιγνιτοποίησης και μετασχηματισμού των πρώην λιγνιτικών περιοχών, ο οποίος προβλέπει σταδιακή παύση της συγκεκριμένης μορφής ηλεκτροπαραγωγής και αξιοποίηση των εκτάσεων και υποδομών για νέες δραστηριότητες.
Το κρίσιμο ζήτημα που καλείται πλέον να εξεταστεί σε νομικό επίπεδο είναι κατά πόσο η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να προχωρήσει όπως έχει σχεδιαστεί ή αν πρέπει να ανασταλεί μέχρι να κριθούν οι ενστάσεις.
Σεπτέμβριο αναμένεται η πρώτη κρίσιμη απόφαση
Η ουσία της υπόθεσης δεν έχει ακόμη κριθεί.
Οι 50 πολίτες έχουν ζητήσει από το ΣτΕ να σταματήσει προσωρινά η κατεδάφιση, ενώ η κύρια αίτηση ακύρωσης αφορά τη νομιμότητα των διαδικασιών που οδηγούν στην αποξήλωση των εγκαταστάσεων.
Η πρώτη κρίσιμη εξέλιξη αναμένεται μέσα στον Σεπτέμβριο, όταν θα φανεί εάν το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο θα δώσει προσωρινό «φρένο» στα έργα.
Για την Κοζάνη και συνολικά τη Δυτική Μακεδονία, πάντως, η συζήτηση έχει ευρύτερη σημασία. Δεν αφορά πλέον μόνο πέντε εντυπωσιακούς πύργους που αποτελούν για δεκαετίες μέρος του τοπίου, αλλά το ερώτημα ποιο κομμάτι της λιγνιτικής υποδομής πρέπει να διατηρηθεί στην εποχή μετά τον λιγνίτη και ποιο μπορεί να περάσει οριστικά στην ιστορία.
