Μια νέα ψηφιακή εποχή ξεκινά για τη μεγάλη πολεοδομική μεταρρύθμιση των οικισμών στην Ελλάδα. Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ανακοίνωσε την ένταξη ενός προγράμματος ύψους 1,2 εκατομμυρίων ευρώ στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, που αφορά τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Μέσω αυτής της πλατφόρμας, θα αναρτώνται τα νέα όρια των οικισμών και οι ενστάσεις των πολιτών.
Ηλεκτρονική Πλατφόρμα για τους Οικισμούς
Η νέα ψηφιακή υποδομή θα επιτρέπει την ανάρτηση προτεινόμενων ορίων για τους οικισμούς της χώρας, συνοδευόμενη από έγγραφα και τεκμηρίωση μελετών. Οι ιδιοκτήτες θα έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν αν η περιουσία τους παραμένει εντός των νέων ορίων ή έχει μετατραπεί σε εκτός οικισμού. Θα μπορούν επίσης να υποβάλλουν ηλεκτρονικά ενστάσεις με ασφαλή διαδικασία αυθεντικοποίησης.
- Δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας για την ανάρτηση νέων ορίων οικισμών.
- Δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής ενστάσεων από τους πολίτες.
- Υποστήριξη με μηχανισμούς τεχνητής νοημοσύνης για αυτοματοποιημένο έλεγχο και αξιολόγηση.
Η Πολεοδομική Αλλαγή
Προκειμένου να κατανοηθεί η προετοιμασία του υπουργείου για τον αναμενόμενο μεγάλο αριθμό ενστάσεων, είναι σημαντικό να ανατρέξουμε στο παρελθόν. Στις 15 Απριλίου 2025 δημοσιεύθηκε το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025, το οποίο καθόρισε τα κριτήρια και τη διαδικασία οριοθέτησης των οικισμών κάτω από 2.000 κατοίκους. Η αλλαγή αυτή επηρεάζει περίπου 12.000 οικισμούς σε όλη τη χώρα και προήλθε από αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που αφορούσαν προηγούμενες αυθαίρετες επεκτάσεις.
Η νέα νομοθεσία αποσκοπεί στη δημιουργία ενιαίων κριτηρίων και τη διευθέτηση ζητημάτων νομιμότητας που σχετίζονται με τις παλιές οριοθετήσεις. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε συρρίκνωση των υφιστάμενων ορίων, με σημαντικές οικονομικές συνέπειες για τους ιδιοκτήτες που κινδυνεύουν να δουν τις περιουσίες τους εκτός σχεδίου.
Αντιδράσεις και Νέες Ρυθμίσεις
Οι αντιδράσεις από πολίτες και φορείς ανάγκασαν το ΥΠΕΝ να παρέμβει με νομοθετικές ρυθμίσεις το καλοκαίρι του 2025, δημιουργώντας δύο νέα εργαλεία: τη Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ) για μικρούς οικισμούς και την Περιοχή Ειδικών Χρήσεων (ΠΕΧ) για μεγαλύτερους. Αυτά τα εργαλεία προσφέρουν τη δυνατότητα διεύρυνσης των ορίων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
- Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ): Διεύρυνση του ορίου για οικισμούς έως 700 κατοίκους.
- Περιοχή Ειδικών Χρήσεων (ΠΕΧ): Διεύρυνση του ορίου για οικισμούς έως 2.000 κατοίκους.
Το Μέλλον της Οριοθέτησης
Οι υπάρχουσες κατοικίες δεν επηρεάζονται από τις αλλαγές στα όρια των οικισμών, αλλά οι προοπτικές αξιοποίησης των αδόμητων ιδιοκτησιών είναι αβέβαιες, επηρεάζοντας την αξία τους. Το ΥΠΕΝ στοχεύει στην ολοκλήρωση και ανάρτηση σχετικών μελετών που ήδη χρηματοδοτούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Οι συγκεκριμένες μελέτες αφορούν ιστορικούς οικισμούς προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοίκων και εκπονούνται ανεξάρτητα από τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, ώστε να αντιμετωπιστούν άμεσα τα προβλήματα που έχουν ανακύψει.
Με αυτές τις εξελίξεις, η ψηφιοποίηση της διαδικασίας αναμένεται να διευκολύνει την ενημέρωση και συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες πολεοδομικής διαχείρισης.
