Δύο λεωφορεία του Cultural Bus, μιας κινητής πολιτιστικής πρωτοβουλίας του Υπουργείου Πολιτισμού της Συρίας, μεταφέρουν βιβλία και δημιουργικές δραστηριότητες σε χωριά, απομακρυσμένες κοινότητες και καταυλισμούς της χώρας. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το δεύτερο μισό του 2025, με στόχο να φτάσει η ανάγνωση σε παιδιά και ενήλικες που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε βιβλιοθήκες ή πολιτιστικά κέντρα.
Κάθε λεωφορείο διαθέτει περίπου 1.200 βιβλία. Το ένα απευθύνεται κυρίως σε παιδιά και το άλλο σε μεγαλύτερες ηλικίες, ενώ μαζί με τα οχήματα ταξιδεύουν εθελοντές συγγραφείς, ποιητές και καλλιτέχνες. Έτσι, κάθε στάση εξελίσσεται σε μια πολύωρη πολιτιστική δράση και όχι μόνο σε μια διανομή βιβλίων.
84 περιοδείες και χιλιάδες βιβλία
Η πρώτη φάση του προγράμματος περιλάμβανε 39 περιοχές στη Δαμασκό και την ύπαιθρό της. Στη συνέχεια οι διαδρομές επεκτάθηκαν σε διαφορετικά σημεία της Συρίας. Έως τις 24 Μαΐου 2026, το Cultural Bus είχε πραγματοποιήσει 84 περιοδείες σε όλη τη χώρα.
Μέχρι τότε είχαν διανεμηθεί περίπου 12.000 βιβλία σε παιδιά και 2.500 σε ενήλικες. Σε προηγούμενο στάδιο, περισσότεροι από 8.000 παιδιά είχαν ήδη συμμετάσχει στις δραστηριότητες. Ο σχεδιασμός προβλέπει, σε βάθος χρόνου, τη δημιουργία ενός Cultural Bus σε καθεμία από τις 14 επαρχίες της Συρίας.
Η ανάγκη για τέτοιες πρωτοβουλίες συνδέεται με τις μεγάλες εκπαιδευτικές ελλείψεις στη χώρα. Η UNICEF υπολογίζει ότι 2,7 εκατομμύρια παιδιά βρίσκονται εκτός σχολείου και περίπου 8.000 σχολεία δεν λειτουργούν. Παράλληλα, περισσότεροι από 5 εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν εσωτερικά εκτοπισμένοι, ενώ περίπου 833.000 ζουν σε καταυλισμούς.
Ανάγνωση, αφήγηση και δημιουργία σε κάθε στάση
Κατά την παραμονή του λεωφορείου, τα παιδιά παίρνουν μέρος σε ομαδικές αναγνώσεις, αφηγήσεις ιστοριών, εργαστήρια γραφής και ζωγραφικής, χειροτεχνίες, παιχνίδια και πολιτιστικούς διαγωνισμούς. Σε ορισμένες περιοχές πραγματοποιείται και κουκλοθέατρο.
Στις δραστηριότητες έχει ενταχθεί και η παραδοσιακή αφήγηση hakawati, δηλαδή η τέχνη του αφηγητή ιστοριών. Σε επίσκεψη στην Tafas, στην επαρχία Νταράα, το πρόγραμμα περιλάμβανε βιβλία, διαδραστική ανάγνωση, αφήγηση, παιχνίδια και διαγωνισμούς.
Οι υπεύθυνοι δίνουν προτεραιότητα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου οι πολιτιστικές υποδομές είναι περιορισμένες. Η λογική της «πολιτιστικής δικαιοσύνης» που περιγράφουν είναι απλή: η πρόσβαση στη γνώση και στη δημιουργικότητα δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το αν ένα παιδί ζει κοντά σε μια μεγάλη πόλη.
Για τον 12χρονο Walid al-Samahi, από την Al-Qutayfah στην ύπαιθρο της Δαμασκού, η επίσκεψη του λεωφορείου ήταν μια ευκαιρία να επιλέξει βιβλία επιστημονικής φαντασίας, ένα είδος που αγαπά αλλά η οικογένειά του δεν μπορεί εύκολα να αγοράσει. Ο ίδιος θέλει να γίνει δάσκαλος και να προσφέρει βιβλία σε άλλα παιδιά.
Στον καταυλισμό Al-Azraq, στη βόρεια Συρία, η 10χρονη Abeer Al-Qaddour έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ιστορίες και τα επιστημονικά βιβλία. Στην περιοχή δεν υπάρχει δημόσια βιβλιοθήκη, ενώ τα βιβλία είναι οικονομικά δυσπρόσιτα για την οικογένειά της. Την ίδια ώρα, μεγαλύτεροι κάτοικοι ξεφύλλιζαν βιβλία για τη γεωργία, την πολιτική και τη λογοτεχνία.
Το Cultural Bus δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα σχολεία ή τους εκπαιδευτικούς. Μπορεί, όμως, να περιορίσει την απόσταση ανάμεσα σε ένα παιδί και ένα βιβλίο, προσφέροντας πρόσβαση εκεί όπου οι σταθερές υποδομές απουσιάζουν.
Η ιδέα δεν είναι πρωτόγνωρη για τη Συρία. Από το 2017, η οργάνωση Dari Sustainable Development λειτουργούσε κινητή βιβλιοθήκη σε αγροτικές περιοχές του Ιντλίμπ και του Χαλεπιού, με περίπου 2.000 παιδικά βιβλία. Έως το 2018, η επταμελής ομάδα είχε φτάσει περίπου 4.000 παιδιά.
Παρόμοια προσπάθεια υπάρχει εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια και στη νότια Ιταλία. Ο δάσκαλος Antonio La Cava δημιούργησε το 1999 το Bibliomotocarro, ένα μικρό τρίτροχο όχημα που μεταφέρει περισσότερα από 1.000 παιδικά βιβλία σε χωριά της Basilicata. Οι επισκέψεις του συνδυάζουν τον δανεισμό με μουσική, ανάγνωση και δραστηριότητες γραφής.
Με το Cultural Bus, μια παλαιότερη ιδέα αποκτά σήμερα κρατική οργάνωση και μεγαλύτερη κλίμακα στη Συρία. Τα βιβλία συνεχίζουν να ταξιδεύουν προς τους αναγνώστες, αντί να περιμένουν εκείνους να βρουν τον δρόμο προς μια βιβλιοθήκη.
