Στη δίνη μαζικών και οργισμένων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων βρίσκεται το Ιράν, με χιλιάδες πολίτες να καταγγέλλουν οικονομική εξαθλίωση. Από τα οικονομικά αιτήματα, γρήγορα η κατάσταση και γρήγορα απέκτησαν ευρύτερο πολιτικό χαρακτήρα. Το ιρανικό καθεστώς απαντάει με σκληρή καταστολή, με πυρά και συλλήψεις. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον 45 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και πάνω από 2.200 έχουν συλληφθεί, σύμφωνα με το BBC.
Νέοι και ηλικιωμένοι, πλούσιοι και φτωχοί, σε όλη τη χώρα, άνθρωποι από όλα τα κοινωνικά στρώματα εκδηλώνουν την οργή τους προς το κατεστημένο που τους κυβερνά για σχεδόν μισή δεκαετία.
Μια νεαρή γυναίκα από την Τεχεράνη δήλωσε στο BBC ότι διαμαρτύρεται επειδή τα όνειρά της έχουν «κλαπεί» και ήθελε το καθεστώς να ξέρει ότι «έχουμε ακόμα μια φωνή να φωνάξουμε, μια γροθιά να τους χτυπήσουμε στο πρόσωπο».
Μια άλλη γυναίκα, μίλησε για την απελπισία και την απελπισία που τροφοδοτεί τις διαμαρτυρίες. «Ζούμε σε αδιέξοδο», είπε. «Νιώθω σαν να κρέμομαι στον αέρα χωρίς φτερά για να μεταναστεύσω, ούτε έχω ελπίδα να επιδιώξω τους στόχους μου εδώ. Η ζωή εδώ έχει γίνει αφόρητη».
Μέρα με τη μέρα από τα τέλη Δεκεμβρίου, οι διαμαρτυρίες στο Ιράν εξαπλώνονται και αποκτούν δυναμική, τροφοδοτούμενες από τη βαθιά ριζωμένη οικονομική και πολιτική απογοήτευση.
«Οι άνθρωποι γίνονται πιο τολμηροί τώρα», δήλωσε ο 29χρονος Σίνα στο BBC. «Πήγα να αγοράσω μερικά είδη παντοπωλείου και οι άνθρωποι μιλούσαν δυνατά κατά του καθεστώτος στο φως της ημέρας. Σκεφτόμουν ότι οι διαμαρτυρίες θα σταματούσαν, αλλά δεν έχουν χάσει τη δυναμική τους».
Σύμφωνα με την ομάδα παρακολούθησης του διαδικτύου NetBlocks, την Πέμπτη σημειώθηκε διακοπή του Διαδικτύου σε ολόκληρη τη χώρα, η οποία συνεχίζεται και σήμερα Παρασκευή.
Πώς ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις στο Ιράν
Όλα ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, με τις κινητοποιήσεις να αρχίζουν από τις αγορές και τα πανεπιστήμια της Τεχεράνης, όταν οι έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι διαμαρτυρήθηκαν για τις αποτυχημένες οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν η Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε να τερματίσει πρόγραμμα που επέτρεπε σε ορισμένους εισαγωγείς να αγοράζουν δολάρια σε χαμηλότερη ισοτιμία. Οι τιμές βασικών αγαθών, όπως το λάδι και το κοτόπουλο, εκτοξεύθηκαν μέσα σε μία νύχτα, ενώ ορισμένα προϊόντα εξαφανίστηκαν από τα ράφια.
Εκατομμύρια Ιρανοί βρίσκονται αντιμέτωποι με ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, υποτιμημένο νόμισμα και βασικά είδη, ακόμη και φάρμακα, που έχουν γίνει απλησίαστα. Η κυβέρνηση επιχείρησε να εκτονώσει την πίεση ανακοινώνοντας επίδομα περίπου 7 δολαρίων τον μήνα, παραδεχόμενη ωστόσο ότι το μέτρο δεν αρκεί.
«Πιο πιθανή από ποτέ η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν»
Σύμφωνα με το Euronews, ο καθηγητής Τζακ Γκόλντστοουν, ειδικός στα θέματα που αφορούν το Ιράν και συγγραφέας πολλών βιβλίων για τις κρίσεις στη χώρα, είχε προβλέψει ότι οι προηγούμενες διαδηλώσεις του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» δεν θα οδηγούσαν στην πτώση του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράν. Ο καθηγητής, που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο George Mason στις ΗΠΑ, έχει επανειλημμένα τονίσει ότι για να επιτύχει μια επανάσταση, είναι κρίσιμο να διαταραχθεί η λειτουργία των δυνάμεων καταστολής ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Σε τέσσερις συνεντεύξεις του με την Περσική Υπηρεσία του Euronews, ο Γκόλντστοουν παρακολουθεί την εξέλιξη των διαδηλώσεων στο Ιράν από τον Οκτώβριο του 2022 έως το καλοκαίρι του 2023, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Αν και προηγούμενες κινητοποιήσεις περιορίζονταν συνήθως σε συγκεκριμένες ομάδες – φοιτητές, γυναίκες ή κατοίκους συγκεκριμένων περιοχών – η τωρινή φάση δείχνει μια τάση προς ευρύτερο συνασπισμό. Διαδηλώσεις και απεργίες εκδηλώνονται σε Τεχεράνη και σε δεκάδες άλλες πόλεις, ενώ η οικονομική δυσχέρεια και η αποστασιοποίηση από τη θρησκευτική ηγεσία είναι πιο έντονα φέτος από ποτέ.
Ωστόσο, όπως σημειώνει ο καθηγητής, οι διαδηλώσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν στην ανατροπή του καθεστώτος χωρίς τη συμμετοχή της μεσαίας τάξης, η οποία πλήττεται επίσης από τον πληθωρισμό και την οικονομική κρίση. Αν οι κινητοποιήσεις συνεχιστούν, η μεσαία τάξη θα μπορούσε να ενταχθεί και αυτή στο κύμα διαμαρτυριών.
Ο Γκόλντστοουν τονίζει ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δυνάμεις ασφαλείας διστάζουν να χρησιμοποιήσουν σκληρή καταστολή, όπως συνέβη σε προηγούμενα κύματα, στα οποία εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Το κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία μιας επανάστασης θα ήταν η απώλεια εμπιστοσύνης των ηγετών των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) προς το καθεστώς και η απομάκρυνσή τους από τη βίαιη υπεράσπιση της θρησκευτικής ηγεσίας.
Σχετικά με το ενδεχόμενο στρατιωτικού πραξικοπήματος, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι αν οι ηγέτες των IRGC θεωρήσουν ότι η υπεράσπιση της θρησκευτικής ηγεσίας κινδυνεύει την περιουσία και τα συμφέροντά τους, ενδέχεται να επιλέξουν να υποστηρίξουν τον λαό ή ακόμα και να συμβάλουν στην απομάκρυνση του Αγιατολάχ και της θρησκευτικής ηγεσίας από την εξουσία.
Χαμενεΐ σε Τραμπ: «Ασχολήσου με τα προβλήματα της χώρας σου»
Σε διεθνές επίπεδο, το Ιράν βρίσκεται επίσης υπό την απειλή στρατιωτικών πιέσεων από μεγάλες δυνάμεις, με τον Ντόναλντ Τραμπ να απειλεί ότι μπορεί να επέμβει στρατιωτικά, σαν απάντηση υποτίθεται στην καταστολή και τους νεκρούς διαδηλωτές.
Σφοδρή επίθεση κατά των Ηνωμένων Πολιτειών εξαπέλυσε ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σχολιάζοντας τις εξελίξεις γύρω από τις πρόσφατες διαδηλώσεις που σημειώνονται σε διάφορες περιοχές της χώρας.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι «υπάρχουν κάποιοι ταραχοποιοί» οι οποίοι, όπως είπε, επιχειρούν να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ προκαλώντας φθορές σε δημόσιες περιουσίες, αφήνοντας σαφείς αιχμές για εξωτερική υποκίνηση των επεισοδίων.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία «δεν πρόκειται να ανεχθεί μισθοφόρους που ενεργούν για λογαριασμό ξένων», στέλνοντας μήνυμα μηδενικής ανοχής απέναντι σε όσους κατηγορούνται ότι υπονομεύουν τη σταθερότητα της χώρας.
Ο Χαμενεΐ απηύθυνε, επίσης, ευθεία προειδοποίηση προς τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, καλώντας τον να επικεντρωθεί στα εσωτερικά προβλήματα της χώρας του και να μην παρεμβαίνει στις υποθέσεις του Ιράν.
Μιλώντας στους υποστηρικτές του είπε ότι τα χέρια του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ «είναι λερωμένα με το αίμα περισσότερων από χίλιων Ιρανών» και προέβλεψε ότι ο «αλαζονικός» ηγέτης των ΗΠΑ θα «ανατραπεί» όπως η αυτοκρατορική δυναστεία που κυβέρνησε το Ιράν μέχρι την επανάσταση του 1979.
