Η υπογεννητικότητα αποτυπώνεται στις σχολικές αίθουσες
Η μείωση των γεννήσεων περιορίζει πλέον άμεσα τον αριθμό των μαθητών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, οδηγώντας σε καταργήσεις, συγχωνεύσεις και υποβιβασμούς σχολικών μονάδων σε όλη την Ελλάδα. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, για την έναρξη της σχολικής χρονιάς 2026-2027,预计 προβλέπεται να περάσουν το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού 69.895 μαθητές και μαθήτριες, έναντι 71.181 την προηγούμενη σχολική χρονιά.
Η εξέλιξη αφορά κυρίως την περιφέρεια, όπου το τοπικό σχολείο αποτελεί συχνά έναν από τους τελευταίους ενεργούς πυρήνες κοινωνικής ζωής. Ωστόσο, η μείωση των τμημάτων της Α΄ Δημοτικού καταγράφεται πλέον και σε μεγάλες σχολικές μονάδες των αστικών κέντρων, σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία.
Αλλαγές στον χάρτη των σχολείων
Για το νέο σχολικό έτος προβλέπονται 75 καταργήσεις σχολικών μονάδων. Από αυτές, 43 αφορούν Νηπιαγωγεία και 32 Δημοτικά. Παράλληλα, 146 μονάδες υποβιβάζονται, εκ των οποίων 40 Νηπιαγωγεία και 106 Δημοτικά.
Οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν χαμηλότεροι τα δύο προηγούμενα σχολικά έτη. Το 2025-2026 καταγράφηκαν 18 καταργήσεις, με 9 Νηπιαγωγεία και 9 Δημοτικά, ενώ οι υποβιβασμοί ανήλθαν σε 71. Το 2024-2025 είχαν καταγραφεί 7 καταργήσεις, από τις οποίες 3 αφορούσαν Νηπιαγωγεία και 4 Δημοτικά, καθώς και 90 υποβιβασμοί.
Κατά την τελευταία τριετία αναφέρονται συνολικά 46 συγχωνεύσεις Δημοτικών και 253 συγχωνεύσεις Νηπιαγωγείων. Παράλληλα, στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επιμέρους συγχωνεύσεις 23 Δημοτικών και 120 Νηπιαγωγείων.
Η διακοπή λειτουργίας ενός σχολείου επηρεάζει όχι μόνο την εκπαιδευτική καθημερινότητα των μαθητών και των οικογενειών τους, αλλά και τη δυνατότητα των τοπικών κοινωνιών να συγκρατήσουν ή να προσελκύσουν νέες οικογένειες. Η συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού συνδέεται επίσης με τη μελλοντική μείωση των εισακτέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού.
Η δημογραφική εικόνα της Ελλάδας
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2026 καταγράφουν τη γήρανση του πληθυσμού και τη χαμηλή ανανέωση των γενεών. Την 1η Ιανουαρίου 2025, η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα ήταν 47,2 έτη, κατατάσσοντας τη χώρα στην τέταρτη γηραιότερη θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υψηλότερη διάμεση ηλικία καταγράφηκε στην Ιταλία, με 49,1 έτη, ενώ ακολούθησαν η Βουλγαρία και η Πορτογαλία με 47,3 έτη. Ο μέσος όρος στην ΕΕ ήταν 44,9 έτη.
Από το 2005 έως το 2025, η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα αυξήθηκε από 39,2 σε 47,2 έτη, δηλαδή κατά 8 χρόνια. Πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη αύξηση στην ΕΕ, μετά τη Ρουμανία, με 8,6 χρόνια, και την Πορτογαλία, με 8,1 χρόνια.
Οι πολίτες ηλικίας 80 ετών και άνω αντιστοιχούν πλέον στο 7% του πληθυσμού, ενώ οι κάτω των 15 ετών αποτελούν μόλις το 12% έως 13%. Το 2024 καταγράφηκαν 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους, μαζί με τη Λιθουανία, επίδοση που κατατάσσει την Ελλάδα στην τελευταία τετράδα της ΕΕ. Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας παραμένει κοντά στο 1,3 γεννήσεις ανά γυναίκα, αρκετά χαμηλότερα από το 2,1 που απαιτείται για τη δημογραφική αντικατάσταση.
