Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται 12 διαγωνισμοί για την ανάθεση των αστικών και υπεραστικών λεωφορειακών μετακινήσεων στις περιφέρειες της χώρας, με συμβάσεις διάρκειας 10 ετών και δυνατότητα πενταετούς παράτασης. Η διαδικασία, που εφαρμόζεται για πρώτη φορά με βάση τον Νόμο 4974/2022, αφορά την καθημερινή μετακίνηση των πολιτών και προβλέπει την ανάθεση του έργου σε ιδιώτες μεταφορείς, οι οποίοι ενδέχεται να μην είναι αποκλειστικά τα υφιστάμενα ΚΤΕΛ.
Οι ανάδοχοι θα αποκτήσουν αποκλειστικό δικαίωμα εκτέλεσης των γραμμών που θα τους ανατεθούν. Έτσι, μετά την επιλογή τους, η ποιότητα και η συχνότητα της εξυπηρέτησης θα εξαρτώνται από τους όρους κάθε σύμβασης και από τον τρόπο με τον οποίο θα ελέγχεται η εφαρμογή τους για διάστημα έως και 15 ετών.
Ποιοι καθορίζουν τις γραμμές και τα δρομολόγια
Αρμόδια αρχή για τους διαγωνισμούς είναι πλέον η Γενική Διεύθυνση Μεταφορών του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Οι Περιφέρειες υποβάλλουν εισηγήσεις για τις γραμμές και τα δρομολόγια, ενώ διατηρούν τις αρμοδιότητες εποπτείας. Τη διενέργεια των διαδικασιών για λογαριασμό του Δημοσίου έχει αναλάβει το Υπερταμείο, μέσω της Μονάδας Στρατηγικών Συμβάσεων.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο οι τελικοί όροι των διαγωνισμών ενσωματώνουν τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Δεν έχει διευκρινιστεί ποιες εισηγήσεις των Περιφερειών υιοθετήθηκαν, με ποια στοιχεία υπολογίστηκε η απαιτούμενη συγκοινωνιακή κάλυψη ή με ποιον τρόπο θα προσαρμόζονται τα δρομολόγια εάν αλλάξουν οι ανάγκες των κατοίκων. Παράλληλα, κρίσιμο παραμένει το σύστημα ελέγχου και η ταχύτητα επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση μη εκτέλεσης των συμφωνημένων δρομολογίων.
Μεγάλα οικονομικά αντικείμενα και περιορισμός των υποψηφίων
Το οικονομικό αντικείμενο των συμβάσεων είναι ιδιαίτερα υψηλό. Στη Δυτική Ελλάδα, η εκτιμώμενη αξία μόνο του υπεραστικού έργου ανέρχεται σε 352,5 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ για 10 χρόνια και σε 528,75 εκατ. ευρώ μαζί με την πενταετή προαίρεση. Με την προσθήκη του αστικού έργου, η συνολική αξία με την προαίρεση φτάνει τα 652,5 εκατ. ευρώ. Στην Κρήτη, ο βασικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 490,5 εκατ. ευρώ και η μέγιστη αξία σε 735,75 εκατ. ευρώ. Τα ποσά αυτά αφορούν τις εκτιμώμενες αξίες των συμβάσεων και όχι τα κέρδη των αναδόχων.
Οι οικονομικές προϋποθέσεις έχουν ήδη οδηγήσει σε συζητήσεις για συνεργασίες. Για τη διεκδίκηση του συνόλου του υπεραστικού έργου στη Δυτική Ελλάδα απαιτείται μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών περίπου 24,7 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 70% του συνολικού ετήσιου τζίρου. Τα ΚΤΕΛ Αχαΐας, Ηλείας και Αιτωλοακαρνανίας έχουν δηλώσει ότι εξετάζουν κοινό σχήμα, ενώ ανάλογη πρόθεση έχει εκφραστεί από τα δύο ΚΤΕΛ της Κρήτης.
Παράλληλα, η κυπριακή CPT, που συνδέεται με την ισπανική ALSA, προσέβαλε όρους του διαγωνισμού της Κρήτης, υποστηρίζοντας ότι δυσχεραίνουν την είσοδο νέων παρόχων. Για τη Δυτική Ελλάδα έχουν αναφερθεί διερευνητικές επαφές ξένων επενδυτών με τοπικά ΚΤΕΛ, χωρίς να έχει γίνει γνωστό εάν θα προκύψουν κοινές υποψηφιότητες.
Οι προθεσμίες υποβολής προσφορών έχουν μετατεθεί σε αρκετές περιπτώσεις. Οι ανακοινωμένες ημερομηνίες είναι: Θεσσαλία έως 7 Οκτωβρίου, Στερεά Ελλάδα έως 12 Οκτωβρίου, Κρήτη έως 19 Οκτωβρίου, Δυτική Ελλάδα και Πελοπόννησος έως 21 Οκτωβρίου, Ιόνια Νησιά έως 22 Οκτωβρίου, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έως 23 Οκτωβρίου και υπεραστική Αττική έως 26 Οκτωβρίου.
