Περισσότεροι από 28.000 άνθρωποι έφτασαν στην Ελλάδα αναζητώντας προστασία έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, ενώ νέα έκθεση της Save the Children International και του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες καταγράφει σοβαρές ελλείψεις στην υποδοχή και την προστασία των παιδιών προσφύγων, ιδίως στην Κρήτη και τη Γαύδο. Οι οργανώσεις προειδοποιούν για καθυστερήσεις στο άσυλο, ακατάλληλες συνθήκες διαμονής και πρακτικές που μπορεί να εκθέσουν ανηλίκους σε περαιτέρω κινδύνους.
Από τις θαλάσσιες αφίξεις μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου, το 70% καταγράφηκε στις ακτές της Κρήτης και της Γαύδου. Ο αριθμός ξεπέρασε τα 13.000 άτομα, εκ των οποίων 7.450 έφτασαν κατά τους θερινούς μήνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Λιμενικού, το πρώτο εξάμηνο καταγράφηκαν 780 παιδιά στις αφίξεις στις δύο περιοχές, κυρίως από την Αίγυπτο, το Σουδάν, το Μπαγκλαντές και το Νότιο Σουδάν. Τον Αύγουστο φιλοξενούνταν στην Ελλάδα 1.575 ασυνόδευτα παιδιά, στην πλειονότητά τους αγόρια άνω των 15 ετών.
Ακατάλληλες συνθήκες υποδοχής
Η έκθεση αναφέρει ότι πολλά παιδιά φτάνουν αφυδατωμένα, άρρωστα ή τραυματισμένα, έχοντας προηγουμένως περάσει από επικίνδυνα ταξίδια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από συνθήκες κράτησης, κακοποίησης και σοβαρής στέρησης στη Λιβύη. Οι οργανώσεις επισημαίνουν την ανάγκη για άμεση ιατρική φροντίδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και πρόσβαση σε υπηρεσίες παιδικής προστασίας.
Αντί για οργανωμένη υποδοχή, νεοαφιχθέντα παιδιά και οικογένειες φέρεται να στοιβάζονται σε ακατάλληλους χώρους. Στο Ηράκλειο, σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, παιδιά, μεταξύ των οποίων και ασυνόδευτοι ανήλικοι, κοιμούνταν πάνω σε χαρτόνια σε κτίριο του λιμανιού, υπό συνθήκες συνωστισμού. Εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού ανέφερε επίσης περιστατικά βρεφών που έφταναν με αφυδάτωση και χρειάζονταν άμεσο ιατρικό έλεγχο.
Οι ελλείψεις, σύμφωνα με τις δύο οργανώσεις, παραμένουν παρά το γεγονός ότι οι αφίξεις στην Κρήτη το καλοκαίρι ήταν σε γενικές γραμμές συγκρίσιμες με εκείνες του προηγούμενου έτους. Παράλληλες αναφορές κάνουν λόγο για ανθρώπους που κοιμούνταν σε εξωτερικούς χώρους στο λιμάνι του Ηρακλείου, ενώ στην περιοχή της πρώην ΑΓΡΕΞ στην Ιεράπετρα αναφέρθηκαν έγκυες γυναίκες και μικρά παιδιά που παρέμεναν σε κρύο και λάσπη.
Καθυστερήσεις στο άσυλο και αμφισβήτηση της ανηλικότητας
Το κοινό σημείωμα εξετάζει και τις επιπτώσεις από την εφαρμογή του Συμφώνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που ισχύει από τις 12 Ιουνίου. Οι συντάκτες υποστηρίζουν ότι η διαδικασία ελέγχου και καταγραφής δημιούργησε καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα παιδιά και οικογένειες να παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα σε συνθήκες de facto κράτησης.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι ανήλικοι κινδυνεύουν να αντιμετωπιστούν ως ενήλικες, καθώς δεν έχει εκδοθεί νέα κοινή υπουργική απόφαση για την εκτίμηση της ηλικίας. Η έκθεση θεωρεί προβληματικό το ισχύον πλαίσιο και αναφέρει ότι παιδιά με αμφισβητούμενη ηλικία μπορεί να ενταχθούν σε συνοριακές διαδικασίες πριν ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με το τεκμήριο ανηλικότητας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις συλλήψεις παιδιών με την κατηγορία της διακίνησης προσφύγων. Προκαταρκτική εξέταση του ΕΣΠ σε αναφορές του Λιμενικού για το διάστημα 1–25 Σεπτεμβρίου κατέγραψε 47 συλλήψεις σε 45 αφίξεις. Από τους συλληφθέντες, 22 καταγράφηκαν ως παιδιά, ορισμένα ηλικίας 13–15 ετών, ενώ δέκα ήταν 18 ετών. Οι οργανώσεις ζητούν προσεκτική εξέταση πιθανών περιπτώσεων εξαναγκασμού ή εκμετάλλευσης, σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας και πλήρη τήρηση των διαδικαστικών εγγυήσεων.
Η έκθεση ζητά, τέλος, την ενίσχυση του ρόλου των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και την εξαίρεση της διάσωσης, της βασικής ανθρωπιστικής φροντίδας και της βοήθειας για την επιβίωση από την ποινική ευθύνη, ώστε τα παιδιά και οι οικογένειές τους να έχουν πρόσβαση στην αναγκαία προστασία.
