Ελλάδα και Αίγυπτος συμφώνησαν να επιταχύνουν τις συνομιλίες για επέκταση της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία των υπουργών Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και Μπαντρ Αμπντελάτι. Η εξέλιξη έρχεται μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο και αφορά τις διπλωματικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι δύο υπουργοί απέρριψαν τις ενέργειες της λιβυκής Βουλής και επανέλαβαν την ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Παράλληλα, επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να προχωρήσουν οι συνομιλίες για τις θαλάσσιες ζώνες, χωρίς η συμφωνία για επιτάχυνσή τους να σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί νέα οριοθέτηση.
Στο επίκεντρο οι περιοχές ανατολικά του 28ου μεσημβρινού
Η συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου του 2020 αφορά μερική οριοθέτηση, η οποία σταματά στον 28ο μεσημβρινό. Η πιθανότητα επέκτασής της ανατολικότερα επαναφέρει ένα ζήτημα που παρέμενε ευαίσθητο στις σχέσεις των δύο χωρών. Μέχρι σήμερα, η αιγυπτιακή πλευρά εμφανιζόταν επιφυλακτική ως προς την εξέταση περιοχών όπου προβάλλονται τουρκικές διεκδικήσεις.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του διπλωματικού συντάκτη Νίκου Μελέτη, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική διπλωματία, καθώς η Αίγυπτος αντιμετωπίζει τη Λιβύη ως περιοχή στρατηγικού ενδιαφέροντος και παρακολουθεί την προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει την επιρροή της εκεί, ιδίως στην ανατολική Λιβύη. Η Τουρκία έχει υποστηρίξει οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο βάσει της μέσης γραμμής, θέση που, κατά το ρεπορτάζ, θα μπορούσε να επηρεάσει ελληνικά συμφέροντα.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι η επιτάχυνση των συνομιλιών αποτελεί πλήγμα για τις τουρκικές επιδιώξεις. Ωστόσο, δεν ισοδυναμεί από μόνη της ούτε με νέα συμφωνία οριοθέτησης ούτε με τυπική ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Αντιδράσεις στην ΕΕ, τον ΟΗΕ και την Ουάσιγκτον
Και τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασαν το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σε κοινή δήλωσή τους ανέφεραν ότι είναι άκυρο και ανυπόστατο, δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη και δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ελλάδα έθεσε το θέμα και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου η Μόνιμη Αντιπρόσωπός της προειδοποίησε για κινδύνους στη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα αναμένεται, σύμφωνα με τον Νίκο Μελέτη, να θέσει το ζήτημα των συνεπειών για την Τουρκία και τη Λιβύη στην ΕΕ και στον ΟΗΕ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλεσαν Ελλάδα και Τουρκία, ως συμμάχους στο ΝΑΤΟ, να αντιμετωπίσουν τις διαφωνίες τους μέσω διμερούς διαλόγου. Η τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν περιλάμβανε ρητή κρίση για τη νομική ισχύ του μνημονίου. Η Τουρκία, από την πλευρά της, υπερασπίστηκε τη νομιμότητά του, υποστηρίζοντας ότι τρίτα μέρη δεν μπορούν να την ακυρώσουν με μονομερείς αξιολογήσεις. Αντίθεση στις κινήσεις του λιβυκού κοινοβουλίου εξέφρασαν επίσης η Κύπρος, η Γερμανία, η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
Η ελληνική κυβέρνηση δήλωσε ότι η κύρωση δεν ανατρέπει τις έως τώρα εθνικές επιτυχίες ούτε αλλάζει τον σχεδιασμό στρατηγικών έργων. Ο Κωστής Χατζηδάκης ανέφερε ότι οι έρευνες νοτίως της Κρήτης θα συνεχιστούν, ενώ ο Τάσος Χατζηβασιλείου σημείωσε ότι προχωρούν ο σχεδιασμός έργων συνδεσιμότητας και η αξιοποίηση των θαλάσσιων οικοπέδων νοτίως της Κρήτης.
