Ερευνητικές ομάδες από το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Ερευνών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ», το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και τη ResQ Biotech εντόπισαν το μόριο RSQ-020, το οποίο αποκατέστησε διαταραγμένες επιδόσεις μάθησης και μνήμης σε πειραματικό μοντέλο της παθολογίας Tau. Το εύρημα αφορά τη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά βρίσκεται σε προκλινικό στάδιο και δεν αποτελεί θεραπεία διαθέσιμη για ασθενείς.
Στα πειράματα χρησιμοποιήθηκαν φρουτόμυγες που εξέφραζαν παθολογική ανθρώπινη πρωτεΐνη Tau και εμφάνιζαν προοδευτική επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών. Η χορήγηση του μορίου άρχισε αφού είχαν εμφανιστεί τα ελλείμματα· στη συνέχεια, οι επιδόσεις των ζώων σε δοκιμασίες μάθησης και μνήμης επέστρεψαν στα επίπεδα των υγιών.
Ο επικεφαλής της προσπάθειας, Γιώργος Σκρέτας, διευκρινίζει ότι τα αποτελέσματα δεν δείχνουν πως τα πειραματόζωα ανέκτησαν συγκεκριμένες μνήμες που είχαν χάσει. Δείχνουν ότι ανέκτησαν την ικανότητα να μαθαίνουν και να συγκρατούν νέες πληροφορίες. Το μοντέλο αναπαράγει συγκεκριμένες πτυχές της παθολογίας Tau, όχι όλη την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης νόσου.
Πώς δρα το RSQ-020
Η Tau συνδέεται με τη νευροεκφύλιση και τη γνωστική επιδείνωση, αλλά αποτελεί δύσκολο θεραπευτικό στόχο, καθώς δεν έχει σταθερή τρισδιάστατη δομή. Σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα ευρήματα, το RSQ-020 αλληλεπιδρά με την πρωτεΐνη και ευνοεί πιο συμπαγείς μορφές της, στις οποίες περιοχές που σχετίζονται με τη συσσωμάτωση είναι λιγότερο εκτεθειμένες.
Η ερευνητική ομάδα αναφέρει επίσης ότι, σε εργαστηριακά πειράματα, το μόριο συνδέθηκε με μείωση παθολογικού υλικού από συσσωματώματα Tau που είχαν απομονωθεί από εγκεφαλικό ιστό ασθενών. Παρατηρήθηκε ακόμη μικρότερη ικανότητα του υλικού να προκαλεί νέες συσσωματώσεις σε κύτταρα. Ο ακριβής μηχανισμός δράσης και η μοριακή τύχη της Tau δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως.
Το RSQ-020 προέκυψε από πλατφόρμα που χρησιμοποιεί τροποποιημένα βακτήρια ως μικροσκοπικά συστήματα αναζήτησης δραστικών μορίων. Τα βακτήρια παράγουν διαφορετικά μικρά μόρια, κυρίως κυκλικά πεπτίδια, και ένα σύστημα ένδειξης με πράσινο φως βοηθά στον εντοπισμό εκείνων που αποκαθιστούν τη λειτουργία της πρωτεΐνης μέσα σε ζωντανά κύτταρα. Η μέθοδος αναζητά, επομένως, μόρια που λειτουργούν σε κυτταρικό περιβάλλον και όχι μόνο ουσίες που προσδένονται σε ένα συγκεκριμένο σημείο μιας πρωτεΐνης.
Τα επόμενα βήματα
Προτεραιότητα είναι να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα του μορίου σε ποντίκια και να αξιολογηθούν η έκθεση του εγκεφάλου, η κατάλληλη δόση και η ασφάλεια της επαναλαμβανόμενης χορήγησης. Απαιτούνται επίσης φαρμακοκινητικές μελέτες, ανάπτυξη παραγωγής και φαρμακοτεχνικής μορφής κατάλληλων για φαρμακευτική χρήση, καθώς και η προετοιμασία του ρυθμιστικού φακέλου.
Με την προϋπόθεση ότι τα επόμενα αποτελέσματα θα είναι θετικά και θα εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση, ορίζοντας περίπου τριών ετών θεωρείται φιλόδοξος αλλά εφικτός για τη συγκέντρωση δεδομένων που θα μπορούσαν να στηρίξουν την πορεία προς τις πρώτες κλινικές δοκιμές. Πρόκειται για στόχο και όχι για βεβαιότητα.
Η ομάδα επισημαίνει ότι η νόσος Αλτσχάιμερ είναι πολυπαραγοντική και ότι η στόχευση της Tau θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά με θεραπείες κατά του β-αμυλοειδούς. Η ίδια πλατφόρμα εξετάζεται και για άλλες πρωτεΐνες που σχετίζονται με ασθένειες, όπως η α-συνουκλεΐνη στη νόσο Πάρκινσον, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εφαρμόζεται αυτομάτως σε κάθε πάθηση.





