«Ο μόνος φόβος που πρέπει να έχουμε είναι ο φόβος αυτός καθαυτός». Αυτή η φράση, που εκφράζει τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς της κοινωνίας, είχε διατυπωθεί από τον Αμερικανό πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούζβελτ το 1933, σε μια εποχή που η χώρα βρισκόταν στη δίνη της Μεγάλης Ύφεσης. Η ομιλία του Ρούζβελτ αποτέλεσε θεμέλιο για το New Deal, μια στρατηγική που αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση των οικονομικών προκλήσεων της εποχής.
Σύγχρονοι Φόβοι και Προκλήσεις
Σήμερα, αν και οι συνθήκες έχουν αλλάξει, ο φόβος επιστρέφει με νέα μορφή. Ενώ τα ποσοστά ανεργίας είναι σχετικά χαμηλά στις ανεπτυγμένες χώρες (5,9% στην Ευρώπη, 4,3% στις ΗΠΑ), η ανησυχία για την αντικατάσταση θέσεων εργασίας από την τεχνητή νοημοσύνη (AI) πλήττει τους εργαζόμενους. Σύμφωνα με παγκόσμια έρευνα της KPMG, το 52% των εργαζομένων εκφράζει ανησυχία για την εργασιακή τους ασφάλεια εξαιτίας της AI.
Η Κατάσταση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, οι έρευνες δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι έχουν μια διττή στάση απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη. Στην πρόσφατη έρευνα της PwC, οι περισσότεροι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι η AI μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητα, αλλά εκφράζουν επιφυλάξεις σχετικά με τις επιπτώσεις στην εργασιακή τους ασφάλεια. Ιδιαίτερα οι νέοι και οι εργαζόμενοι στα μέσα της καριέρας τους (GenZ-GenX) αναφέρουν περισσότερα αρνητικά συναισθήματα σε σχέση με την AI, όπως ανησυχία και σύγχυση.
Ο Φόβος και η Δυσλειτουργία Αντικατάστασης
Ο φόβος αυτός δεν είναι αβάσιμος. Διάσημοι ειδικοί προειδοποιούν ότι η AI μπορεί να καταργήσει πολλές θέσεις εργασίας, με τον Ντάριο Αμοντέι να δηλώνει ότι μέχρι το 2030 η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να εξαφανίσει τις μισές θέσεις εισαγωγικού επιπέδου. Παρά τις έρευνες που προτείνουν ότι η AI θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, οι ανησυχίες των εργαζομένων παραμένουν έντονες.
Μια νέα ακαδημαϊκή μελέτη έχει προτείνει έναν όρο για αυτήν την ψυχολογική κατάσταση, γνωστό ως Δυσλειτουργία Αντικατάστασης από AI (AIRD), που περιγράφει την ψυχική και υπαρξιακή αναστάτωση που βιώνουν οι άνθρωποι λόγω της απειλής της απώλειας της εργασίας τους.
Συμπτώματα και Αντιδράσεις
Η δυσφορία αυτή μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα όπως:
- Άγχος
- Κατάθλιψη
- Αϋπνία
- Σύγχυση ταυτότητας
Αυτά τα συναισθήματα, αν και δεν είναι νέα, έχουν ενταθεί στην εποχή της τεχνολογικής καινοτομίας. Όταν οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι κινδυνεύουν να αντικατασταθούν, αυτό επηρεάζει την εργασιακή τους συμπεριφορά και την ικανότητά τους να προσαρμοστούν.
Ενδυνάμωση και Ανθεκτικότητα
Οι εργοδότες έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των εργαζομένων τους μέσω διαφάνειας και συμμετοχής στη διαδικασία αλλαγών. Ορισμένες προτάσεις περιλαμβάνουν:
- Διαφάνεια στη χρήση AI και αυτοματοποιημένων συστημάτων
- Δομημένα προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων
- Εκπαίδευση διευθυντών για την υποστήριξη των εργαζομένων
Η στήριξη των εργαζομένων με θετικές διαβεβαιώσεις σχετικά με το ρόλο των ανθρώπων στο μέλλον της εργασίας είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση των φόβων τους.
