Σε στενό αστυνομικό κλοιό παραμένουν τα Βορίζια, έπειτα από ένα από τα πλέον σοβαρά περιστατικά ένοπλης βίας που σημειώθηκαν στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια. Οι σκηνές αρχαίας τραγωδίας που εκτυλίχθηκαν το πρωί του περασμένου Σαββάτου στο χωριό του δήμου Φαιστού, αναδεικνύουν μεταξύ άλλων, ότι σε ορισμένα ορεινά χωριά της Κρήτης, εξακολουθεί να ανθεί η παράνομη οπλοκατοχή. Παράλληλα όμως, το περιστατικό, υποδεικνύει το βαθύτερο πρόβλημα μιας κουλτούρας, που σε ορισμένες περιπτώσεις, εξακολουθεί να συγχέει την έννοια της τιμής, με τη βία.
«Θα επέλθει ηρεμία στα Βορίζια»
Μιλώντας στο iEidiseis.gr ο Γιώργος Παπακωνσταντής, εγκληματολόγος, απόστρατος αξιωματικός της Αστυνομίας, που κατάγεται και έχει υπηρετήσει στην Κρήτη, καθώς και πρώην καθηγητής Εγκληματολογίας στην Αστυνομική Ακαδημία, σχολίασε πως «θεωρώ ότι το επόμενο χρονικό διάστημα, θα επέλθει ηρεμία στα Βορίζια. Δεν ξέρω αν θα καλλιεργηθεί μίσος μεταξύ των οικογενειών τα επόμενα χρόνια, αν θα μπουν ειρηνοποιά στοιχεία και θα επέλθει σασμός. Θεωρώ πάντως, ότι το ζήτημα είναι να μην υπάρχουν οι συνθήκες που μπορεί να οδηγήσουν σε παρόμοιο περιστατικό σε άλλο μέρος της Κρήτης».
Σε τέτοιου είδους περιστατικά, σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντή, «υπάρχουν διαφορές δύο οικογενειών, συνήθως με μικρές αφορμές. Όταν η συγκρουσιακή βία έχει πολλά άτομα που συμμετέχουν με όπλα, προφανώς το μέγεθος είναι μεγαλύτερο κι αυτό μας σοκάρει περισσότερο».
«Χωριό με τις δικές του πολιτισμικές καταβολές»
Πάντως, «πρόκειται για ένα χωριό που έχει τα δικά του ζητήματα, τις δικές του πολιτισμικές καταβολές, οι οποίες ταιριάζουν με μια εικόνα που έχουμε για την ορεινή Κρήτη».
Όπως σημείωσε ο κ. Παπακωνσταντής, «υπάρχει μια ιδιότυπη κουλτούρα στις κτηνοτροφικές κοινωνίες της ορεινής Κρήτης, η οποία έχει φτάσει στις ημέρες μας από το παρελθόν. Οι περιοχές αυτές ήταν η “φωλιά” των ανταρτών εναντίον του Τούρκων και της γερμανικής κατοχής».
Αυτός ο κίνδυνος έχει πλέον παρέλθει, εντούτοις, «έχει δημιουργηθεί ένα πρότυπο, ίσως ανυπότακτου ανθρώπου, ο οποίος δεν σηκώνει και πολλά-πολλά και έχει τη δυνατότητα ή τη θέληση, να λύσει τις όποιες διαφορές του με τη βία. Νιώθει ότι θίγεται για μικροπράγματα κι αυτό συμβάλλει στη δημιουργία ενός υπόβαθρου με ροπή προς τη βία. Προφανώς, δεν είναι όλη η Κρήτη έτσι, το εντελώς αντίθετο, αλλά δυστυχώς, υπάρχουν μικροκοινωνίες όπου εμφανίζονται αυτές οι συμπεριφορές».
«Δεν είναι βεντέτα»
Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τον ίδιο, «αυτό το περιστατικό, δεν είναι βεντέτα. Η βεντέτα έχει συγκεκριμένη σημειολογία και συγκεκριμένη στόχευση. Δηλαδή, κάποιος παίρνει εκδίκηση -για κάτι που νομίζει ότι πρέπει να πάρει- και στοχεύει ένα άτομο, γνωρίζοντας ότι το επόμενο θύμα, ενδεχομένως θα είναι αυτός, ως ανταπόδοση από την αντίθετη πλευρά. Σίγουρα υπάρχουν αντιπαραθέσεις και αφορμές για καυγάδες μεταξύ οικογενειών, όμως τέτοιας μορφής βεντέτα, έχει πολύ καιρό να εμφανιστεί στην Κρήτη».
Από την πλευρά του, ο Ιωάννης Τσιαμπάς, πραγματογνώμονας πυροβόλων όπλων και τεχνικός εκρηκτικών υλών, σχολίασε στο iEidiseis.gr πως «το συγκεκριμένο περιστατικό, έχει παρουσιαστεί ως βεντέτα, όμως τεχνικά – εγκληματολογικά, δεν είναι έτσι. Είναι διαφορετικό το mondus opernadi. Στην βεντέτα, υπάρχουν άλλοι κώδικες, αξίες και τρόπος δράσης. Σε μια βεντέτα, δεν πυροβολείς αδιακρίτως. Αυτό είναι καθαρά ένα περιστατικό ένοπλης βίας μεταξύ μελών δύο οικογενειών, που είχαν διαφορές στο παρελθόν».
«Η κρητική κοινωνία ανέχεται την οπλοκατοχή»
Σε ότι αφορά τον αριθμό των όπλων που υπάρχουν στην Κρήτη, ο κ. Παπακωνσταντής σχολίασε πως «υπάρχουν πολλά όπλα. Ο αριθμός τους είναι αδιευκρίνιστος καθώς δεν έχουν ποτέ καταμετρηθεί. Άλλοι λένε ότι είναι 100.000, άλλοι ότι είναι 500.000. Το κυρίαρχο όμως δεν είναι το όπλο, καθώς αυτό είναι απλώς το μέσο που μπορεί να αυξήσει την επίδραση της θέλησης να ασκήσει κάποιος βία. Άλλωστε, και τα κυνηγετικά όπλα μπορούν να σκοτώσουν».
Παρόλα αυτά, «προφανώς η ύπαρξη τόσων όπλων, δημιουργεί προβληματισμό κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί αφοπλισμός. Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι ιδιαίτερα δύσκολο, επειδή η κρητική κοινωνία ανέχεται την οπλοκατοχή. Μπορεί να ανέχεται λιγότερο την οπλοχρησία, εντούτοις, αν κάποιος συλληφθεί επειδή κατέχει σπίτι του ένα παράνομο όπλο, δεν θεωρείται από τους γύρω του εγκληματίας, αλλά άτυχος».
Παράλληλα, ο κ. Τσιαμπάς σχολίασε πως «υπάρχει μια αγάπη των Κρητικών για τα όπλα. Αυτό όμως, υπάρχει και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Για παράδειγμα, η εκτίμησή μου είναι ότι στην Ήπειρο, υπάρχουν περισσότερο παράνομα όπλα. Η διαφορά είναι, ότι μόνο στην Κρήτη θέλουν να επιδεικνύουν τα όπλα ή και να προβαίνουν σε άσκοπους πυροβολισμούς».
«Δεν τους ενδιαφέρει»
Σε ότι αφορά τα παράνομα όπλα στην Κρήτη, ο κ. Τσιαμπάς ανέφερε πως «οι κάτοχοί τους, χωρίζονται σε δύο υποκατηγορίες: η πρώτη αφορά αυτούς που είναι πραγματικοί εγκληματίες, οι οποίοι δεν έχουν κανένα σεβασμό στην έννομη τάξη. Τους συγκεκριμένους, δεν πρόκειται να τους απασχολήσει ποτέ η νομοθεσία περί όπλων, όσο αυστηρή κι αν γίνει. Δεν θα μάθουν για παράδειγμα, ότι η κατοχή καλάσνικοφ, είναι κακούργημα. Δεν τους ενδιαφέρει καν. Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να έρθουν πιο κοντά στο κοινωνικό σύνολο».
Η άλλη κατηγορία, «είναι αυτοί που έχουν ένα όπλο, που είναι αδήλωτο κειμήλιο και το οποίο μπορεί να χρησιμοποιούν περιστασιακά για ρίψη άσκοπων πυροβολισμών. Οι συγκεκριμένοι, αν και είναι ήπια παραβατικοί, -καθώς έχουν αδήλωτα όπλα-, δεν είναι εγκληματίες. Άλλωστε, οι ιδιοκτήτες ενός καταγεγραμμένου όπλου, γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν σε έκνομη ενέργεια. Πρέπει όμως κάποιος να τους δείξει τον νόμο προς την νομιμότητα για να φύγουν από τη σφαίρα της παραβατικότητας».
«Έρχονται διάφορα καραβάκια με παράνομα φορτία»
Αναφορικά με την μαύρη αγορά όπλων στην Κρήτη, ο κ. Τσιαμπάς υπογράμμισε πως «μαύρη αγορά υπάρχει σε όλα τα είδη. Το ζήτημα είναι να πάψει να υπάρχει ζήτηση για κάποιο προϊόν που διακινείται στη μαύρη αγορά. Στην Κρήτη, συνήθως έρχονται διάφορα καραβάκια με παράνομα φορτία, κυρίως από τα νότια».
Ένα διαχρονικό ζήτημα σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντή, είναι «πως έρχονται όλα αυτά τα όπλα στην Κρήτη. Κατά καιρούς, η Αστυνομία έχει κατασχέσει διάφορες ποσότητες όπλων σε οπλοστάσια, κρυμμένα σημεία, αλλά δεν έχει καταφέρει να εξαρθρώσει εντελώς τα δίκτυα που προμηθεύουν όπλα. Όπλα που έρχονται με διάφορους τρόπους, προφανώς κυρίως με πλοία. Πρόκειται για μια διαδικασία με τεράστια κέρδη. Το ζήτημα όμως είναι ότι κάθε εμπόριο βασίζεται στη ζήτηση. Το ερώτημα είναι γατί υπάρχει τόση ζήτηση για όπλα από Κρητικούς. Γιατί το μικρό παιδί, από όταν βαφτίζεται ακόμη, μπαίνει στη διαδικασία των όπλων, ακόμη και μέσα από δώρα κοσμημάτων σε σχήμα όπλου;».
«Αδύνατον να λυθεί το πρόβλημα με οποιαδήποτε Αστυνομία»
Από την πλευρά της, η Αστυνομία, σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντή, «κατάσχει ετησίως αρκετά όπλα, αλλά είναι αδύνατο, έως ατελέσφορο να γίνουν έρευνες σε όλα τα σπίτια της Κρήτης. Σίγουρα θέλει καλύτερη οργάνωση και στόχευση η Αστυνομία στην Κρήτη, όμως το πρόβλημα είναι αδύνατον να λυθεί με οποιαδήποτε Αστυνομία. Αυτό που χρειάζεται, είναι να γαλουχηθεί στους Κρητικούς η νοοτροπία ότι δεν είναι απαραίτητο να έχουν όπλα».
Πάντως, σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντή, «το 2024 στην Κρήτη έγιναν συνολικά τέσσερις φόνοι, στην Εύβοια έξι. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι μια κοινωνία είναι περισσότερο εγκληματική από μια άλλη».
Συλλήψεις και κατασχέσεις όπλων
Σημειώνεται πως σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Γενικής Περιφερειακής Αστυνομικής Διεύθυνσης Κρήτης, το οκτάμηνο Ιανουάριου-Αύγουστου 2025, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 581 συλλήψεις στην Κρήτη για παράνομη κατοχή και διακίνηση όπλων. Ο αντίστοιχος αριθμός το πρώτο οχτάμηνο του 2024 ανερχόταν σε 589.
Αντίστοιχα, το πρώτο οχτάμηνο του 2025, κατασχέθηκαν συνολικά 196 πυροβόλα όπλα. Το ίδιο διάστημα του 2024, κατασχέθηκαν συνολικά 123 πυροβόλα όπλα. Είναι αξιοσημείωτο ότι στον νόμο Χανίων, οι κατασχέσεις αυξήθηκαν κατά 272%, ενώ σχηματίστηκαν 146 δικογραφίες. Στον νομό Ηρακλείου, σχηματίσθηκαν το πρώτο οχτάμηνο του 2025, 281 δικογραφίες, ενώ σημειώθηκε αύξηση 15,23% στις συλλήψεις.
«Έχω και όπλο, άρα είμαι πιο άντρας»
Παράλληλα, ο κ. Παπακωνσταντής σημείωσε ότι σε αρκετά μέρη της Κρήτης, «υπάρχει κατανάλωση αλκοόλ ακόμη και από ανηλίκους, οδήγηση από παιδιά ακόμη και 12-13 χρονών, επιθετική οδήγηση ή επίδειξη συμβολικής βίας μέσω όπλων. Δηλαδή, όταν σε ένα γλέντι, κάποιος ρίχνει στον αέρα πιστολιές, είναι σαν να λέει στους άλλους ότι “έχω και όπλο, άρα είμαι πιο άντρας και μπορώ να ασκήσω βία”».
Αυτό που πρέπει να γίνει σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντή, είναι «να σχεδιαστεί μια πολιτική εκσυγχρονισμού και ευαισθητοποίησης των συγκεκριμένων κοινωνιών. Να γίνουν παρεμβάσεις στην παιδεία και την ψυχική υγεία. Να δούμε πως ακριβώς ζουν αυτές οι κτηνοτροφικές κοινωνίες, βάσει κι όσων ακούμε γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Έτσι θα υπάρξουν παρεμβάσεις με συνέχεια και συνέπεια σε μια μακροχρόνια βάση».
«Αυτόν θα πάρεις, που δεν έχει πάει δύο μήνες φυλακή;»
Από την πλευρά του, ο κ. Τσιαμπάς αναφέρθηκε σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης, όπου «μια νύφη παρουσίασε στον πατέρα της, τον μελλοντικό της σύζυγο. Όταν ο πατέρας έμεινε μόνος με την κόρη, της είπε: “Μαριώ, αυτόν μπρε θα πάρεις, που δεν έχει κάτσει ούτε δύο μήνες φυλακή;”».
Σε άλλη περίπτωση, «ένας νεαρός θα πήγαινε φυλακή για αρκετά χρόνια για ανθρωποκτονία. Όταν το είπαμε στην οικογένεια, μας απάντησαν πως “δεν πειράζει, πάλι νέος θα βγει”».
Πρόκειται για παραδείγματα που σύμφωνα με τον ίδιο, αναδεικνύουν πως «σε ορισμένα χωριά της Κρήτης, το να μπει κάποιος φυλακή, δεν είναι κατακριτέο. Επειδή αυτός ο άνθρωπος, όταν βγει από τη φυλακή, δεν θα τον πειράξει κανείς. Δεν θα μπορεί να απειληθεί από κανέναν. Είναι ένας εντελώς διαφορετικός αξιακός κώδικας από αυτόν του μέσου ανθρώπου».
