Ερευνητική ομάδα ποντίζει αυτές τις ημέρες καλώδιο οπτικών ινών μήκους περίπου 500 μέτρων στον κρατήρα του Κολούμπου, βορειοανατολικά της Σαντορίνης, για να καταγράψει υποθαλάσσιες δονήσεις και ήχους που συνδέονται με την ηφαιστειακή και υδροθερμική δραστηριότητα. Η δοκιμή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη σεισμοηφαιστειακή κρίση των αρχών του 2025, κατά την οποία καταγράφηκαν περισσότεροι από 30.000 σεισμοί.
Η αποστολή «HYDROSENSE» πραγματοποιείται με το ερευνητικό σκάφος «Gaia Blu» του Εθνικού Ερευνητικού Συμβουλίου της Ιταλίας (CNR). Σε αυτή συμμετέχουν επιστήμονες από το Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, το Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI) και το CNR.
Πώς λειτουργεί το υποθαλάσσιο «αυτί»
Η μέθοδος που δοκιμάζεται είναι η Κατανεμημένη Ακουστική Ανίχνευση (DAS). Το σύστημα στέλνει παλμούς λέιζερ μέσα στην οπτική ίνα και μετρά μικρές μεταβολές στο φως που επιστρέφει. Έτσι, το καλώδιο λειτουργεί σαν μια εκτεταμένη συστοιχία αισθητήρων, καταγράφοντας δονήσεις και ακουστικές διαταραχές σε πολλά σημεία κατά μήκος του.
Οι ερευνητές εξετάζουν αν οι ήχοι και οι μηχανικές διαταραχές από φυσαλίδες αερίου που διαφεύγουν από τον βυθό μπορούν να εντοπιστούν και να διακριθούν από άλλους υποθαλάσσιους θορύβους. Στόχος είναι να διερευνηθεί αν οι καταγραφές μπορούν να δείξουν πόσο αέριο εκλύεται και πώς αλλάζει η εκπομπή του με τον χρόνο. Για τη σύγκριση των μετρήσεων χρησιμοποιούνται στερεοσκοπική κάμερα, αισθητήρες θερμοκρασίας και υδρόφωνο.
Ο Κολούμπος αποτελεί πεδίο παρακολούθησης γεωκινδύνων, αλλά και δύσκολο περιβάλλον για την εγκατάσταση του εξοπλισμού. Σε αντίθεση με τη Μήλο, όπου το καλώδιο ποντίστηκε κοντά στην ακτή με τη βοήθεια δυτών, στον κρατήρα σχεδιάζεται η τοποθέτησή του από το ερευνητικό σκάφος, σε βάθη που πλησιάζουν τα 500 μέτρα. Για την εργασία θα χρησιμοποιηθεί ειδικό σύστημα πόντισης, με υποστήριξη υποβρύχιων ρομποτικών παρατηρήσεων από MiniROV.
Από τη Μήλο στον κρατήρα του Κολούμπου
Η πρώτη φάση της δοκιμής έγινε στη Μήλο, όπου οι ρηχές υδροθερμικές πηγές επέτρεψαν την εγκατάσταση του εξοπλισμού λέιζερ στην ξηρά και την πόντιση περίπου 500 μέτρων καλωδίου κοντά σε γνωστές εκλύσεις αερίων. Στην ίδια περιοχή χρησιμοποιήθηκε το αυτόνομο υποθαλάσσιο ρομπότ «MOLA AUV» του MBARI για τη χαρτογράφηση του πυθμένα σε υψηλή ανάλυση και σε τρεις διαστάσεις.
Η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του ΕΚΠΑ Εύη Νομικού χαρακτηρίζει την εφαρμογή της τεχνολογίας σημαντική για την υποθαλάσσια ηφαιστειολογία και ωκεανογραφία στο Αιγαίο. Η μέθοδος θα μπορούσε να συμβάλει στη μελέτη του σεισμικού «βόμβου», μικροσεισμικών εξάρσεων και διόδων ρευστών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη καθιερωθεί σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης. Το καλώδιο θα ανασυρθεί μετά την αποστολή και η αποτελεσματικότητά του θα αξιολογηθεί.
Η κ. Νομικού επισημαίνει επίσης την ανάγκη επανατοποθέτησης των οργάνων του υποθαλάσσιου ηφαιστειακού παρατηρητηρίου SANTORY στον Κολούμπο, με κρατική επιχορήγηση και στήριξη από τον δήμο Θήρας. Όπως τονίζει, η μόνιμη παρακολούθηση του βυθού απαιτεί σταθερή θεσμική και οικονομική υποστήριξη.
