Τι προβλέπει το ισχύον πλαίσιο για την πολιτική επιστροφή Κασιδιάρη
Στα περιθώρια συμμετοχής του Ηλία Κασιδιάρη στις επόμενες εκλογές, μετά την αποφυλάκισή του στις 14 Σεπτεμβρίου, αναφέρθηκε ο συνταγματολόγος και καθηγητής Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Αθηνών Σπύρος Βλαχόπουλος. Όπως εξήγησε, το ισχύον πλαίσιο επιτρέπει τυπικά την υποψηφιότητά του ως ανεξάρτητου, αλλά δίνει στον Άρειο Πάγο τη δυνατότητα να εμποδίσει τη συμμετοχή κομματικού σχηματισμού, εφόσον κρίνει ότι δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ο Ηλίας Κασιδιάρης έχει καταδικαστεί σε κάθειρξη 13 ετών για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Η καταδίκη, όπως επισημάνθηκε, δεν αφορά τις πολιτικές ιδέες ή τις απόψεις του, αλλά τον ρόλο του ως ηγετικού στελέχους εγκληματικής οργάνωσης.
Η δυνατότητα ανεξάρτητης υποψηφιότητας
Με βάση την ερμηνεία του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και την απόφαση του Αρείου Πάγου που έκρινε συνταγματικές τις σχετικές διατάξεις, δεν υπάρχει κώλυμα για να διεκδικήσει ο Κασιδιάρης την εκλογή του ως μεμονωμένος, ανεξάρτητος υποψήφιος.
Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, θεωρείται πρακτικά εξαιρετικά δύσκολο να οδηγήσει στην εκλογή του. Για την εκλογή βουλευτή απαιτείται, σύμφωνα με την τοποθέτηση του καθηγητή, η συγκέντρωση του 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων πανελλαδικά, προϋπόθεση που ισχύει και για τους ανεξάρτητους υποψηφίους.
Το ζήτημα της υποκρυπτόμενης ηγεσίας
Διαφορετικά αντιμετωπίζεται η συμμετοχή ενός κόμματος στο οποίο ο Κασιδιάρης δεν θα εμφανίζεται επισήμως ως αρχηγός, αλλά θα θεωρείται ότι αποτελεί την πραγματική ηγεσία του. Η νομοθεσία προβλέπει ότι δεν ανακηρύσσεται συνδυασμός όταν η δηλωμένη ή υποκρυπτόμενη ηγεσία του είναι πρόσωπο που έχει καταδικαστεί, ακόμη και με οριστική απόφαση που δεν έχει καταστεί αμετάκλητη, για συγκεκριμένα αδικήματα, μεταξύ των οποίων και η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου μπορεί να μην ανακηρύξει ολόκληρο τον κομματικό σχηματισμό. Η κρίση δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το ποιος εμφανίζεται τυπικά ως αρχηγός, αλλά και από τα πραγματικά δεδομένα που θα μπορούσαν να δείχνουν ότι άλλο πρόσωπο ασκεί την ηγεσία. Η δημόσια παρουσία ενός πολιτικού με αρχηγικό προφίλ, σύμφωνα με τον κ. Βλαχόπουλο, μπορεί να ενισχύσει την εικόνα υποκρυπτόμενης ηγεσίας.
Ακόμη και αν ο Κασιδιάρης εμφανιστεί απλώς ως υποψήφιος βουλευτής ενός κόμματος, χωρίς να είναι αρχηγός ή υποκρυπτόμενος ηγέτης, ο Άρειος Πάγος έχει τη δυνατότητα να εξετάσει αν η δράση και η λειτουργία του συγκεκριμένου σχηματισμού υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Σε αυτή την περίπτωση δεν αποκλείεται αυτοτελώς ο υποψήφιος, αλλά μπορεί να μην ανακηρυχθεί συνολικά ο συνδυασμός.
Οι θεσμικές εγγυήσεις και τα στενά χρονικά περιθώρια
Η συζήτηση συνδέθηκε και με τη συμμετοχή των «Σπαρτιατών» στις εκλογές του 2023, παρά τις τότε αναφορές για πιθανή σχέση με τον Κασιδιάρη. Ο καθηγητής χαρακτήρισε σημαντικό το ζήτημα των περιορισμένων χρονικών περιθωρίων, καθώς ο Άρειος Πάγος καλείται να εξετάσει υπομνήματα και να λάβει κρίσιμες αποφάσεις λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές.
Κατά την άποψή του, θα ήταν αναγκαία μια ειδική διαδικασία με ισχυρές δικαιοκρατικές εγγυήσεις και περισσότερο χρόνο, ενδεχομένως με αρμοδιότητα του Αρείου Πάγου ή του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου. Όπως σημείωσε, μια εσφαλμένη απόφαση μετά τη διεξαγωγή των εκλογών θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία της Βουλής και στην εκπροσώπηση των εκλογικών περιφερειών.
Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ της επανεξέτασης του ζητήματος σε μελλοντική συνταγματική αναθεώρηση, ώστε να θεσπιστεί σαφής διαδικασία για τη συμμετοχή πολιτικών σχηματισμών. Υπενθύμισε, τέλος, ότι στην Ελλάδα δεν προβλέπεται σήμερα απαγόρευση πολιτικών κομμάτων, ενώ στη Γερμανία υπάρχει σχετικό θεσμικό πλαίσιο και η AfD έχει τεθεί υπό παρακολούθηση από την αρμόδια υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος.
