Στις 26 Οκτωβρίου 1957, ο Νίκος Καζαντζάκης πέθανε στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας, αφήνοντας ένα έργο που εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα για την ελευθερία, την ευθύνη και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη ζωή. Η διαδρομή του από την Κρήτη έως το Παρίσι και οι λιγότερο γνωστές πλευρές του χαρακτήρα του φωτίζουν έναν συγγραφέα που δεν έπαψε να αναζητά.
Από το Ηράκλειο στις μεγάλες αναζητήσεις
Γεννημένος στο Ηράκλειο στις 18 Φεβρουαρίου 1883, σε μια Κρήτη που βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, ο Καζαντζάκης μεγάλωσε σε μια εποχή αγώνων για την ελευθερία του νησιού. Το 1902 πήγε στην Αθήνα για να σπουδάσει Νομική, όμως σύντομα τον κέρδισαν η λογοτεχνία και η φιλοσοφία.
Το πρώτο του έργο, «Όφις και Κρίνο», κυκλοφόρησε το 1906. Στη συνέχεια ταξίδεψε στο Παρίσι, όπου παρακολούθησε τον φιλόσοφο Ανρί Μπεργκσόν, ενώ μελέτησε και τον Νίτσε. Στα χρόνια που ακολούθησαν, τα ταξίδια και οι μελέτες του συνδέθηκαν με ερωτήματα γύρω από την πίστη, την ελευθερία, την ευθύνη και το νόημα της ζωής.
Έγραψε μυθιστορήματα, θεατρικά έργα, ποίηση, ταξιδιωτικά κείμενα και φιλοσοφικά δοκίμια. Το 1956 τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης. Στα σημαντικότερα έργα του περιλαμβάνονται ο «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», ο «Καπετάν Μιχάλης», ο «Χριστός ξανασταυρώνεται», ο «Τελευταίος Πειρασμός» και η «Ασκητική». Η «Οδύσεια», το εκτενές ποιητικό έργο του, αποτελείται από 24 ραψωδίες και 33.333 στίχους.
Ο άνθρωπος πίσω από τα βιβλία
Οι επιστολές του δείχνουν πως ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια τον ενδιέφερε η δημοσιογραφία και η επικοινωνία με τους ανθρώπους. Φανερώνουν επίσης τη νοσταλγία του για την Κρήτη και την ανάγκη του να διατηρεί στενούς δεσμούς με φίλους και συγγενείς.
Ο φίλος του Γεώργιος Φανουράκης θυμόταν και την πιο ανάλαφρη πλευρά του νεαρού Καζαντζάκη. Οι δυο τους και άλλοι Κρητικοί συγκατοικούσαν σε διαμέρισμα στο Κολωνάκι, ενώ οι περιπέτειές τους έμειναν γνωστές ως «Το συνοικέσιο της οδού Φωκυλίδου». Ο Φανουράκης είχε επίσης αναφερθεί στην ερμηνεία του Καζαντζάκη ως Κρέοντα στον «Οιδίποδα Τύραννο» του Σοφοκλή, σε παράσταση στο Ηράκλειο.
Η ίδια μαρτυρία αναφέρει ότι μια ομιλία του, όταν ήταν ακόμη μαθητής, συγκίνησε τους παρευρισκομένους. Οι ιστορίες αυτές, μαζί με τις δημοσιευμένες επιστολές του, συμπληρώνουν την εικόνα ενός ανθρώπου που δεν περιοριζόταν στη συγγραφή και τις μεγάλες ιδέες.
Ο Καζαντζάκης ενταφιάστηκε στις 5 Νοεμβρίου 1957 στον προμαχώνα Μαρτινέγκο, στο Ηράκλειο. Στον τάφο του είναι χαραγμένη η φράση «Δεν ελπίζω τίποτα. Δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος», που συνδέεται με τη διαρκή αναζήτησή του για την ελευθερία.
Τα έργα του δεν προσφέρουν εύκολες απαντήσεις. Ο Ζορμπάς στρέφει την προσοχή στην εμπειρία και στις μικρές χαρές της ζωής, ενώ η «Ασκητική» θέτει στο κέντρο την ευθύνη και τον αγώνα. Η σκέψη του παραμένει επίκαιρη ακριβώς επειδή καλεί τον αναγνώστη να αναρωτηθεί πώς προχωρά, ακόμη κι όταν δεν γνωρίζει όλες τις απαντήσεις.
