Πάνω από 2 εκατ. τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα απόβλητα κάθε χρόνο στην Ελλάδα
Περισσότεροι από 2 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων σπαταλώνται ετησίως στην Ελλάδα, από την πρωτογενή παραγωγή έως τα νοικοκυριά, την ώρα που το 12,7% του πληθυσμού αντιμετωπίζει επισιτιστική ανασφάλεια. Τα στοιχεία, που αφορούν το 2023, αναδεικνύουν την ανάγκη για συστηματική καταγραφή, ενίσχυση των δωρεών και αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των αποβλήτων.
Τα ελληνικά νοικοκυριά παράγουν κατά μέσο όρο 89 κιλά τροφικών αποβλήτων ανά κάτοικο τον χρόνο, ποσότητα που αντιστοιχεί συνολικά σε περίπου 930.000 τόνους. Με τη συνυπολόγιση όλων των σταδίων της αλυσίδας τροφίμων, η Ελλάδα φτάνει περίπου τα 201 κιλά ανά κάτοικο ετησίως και κατατάσσεται στην τρίτη υψηλότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η ελλιπής κατανόηση των ημερομηνιών επισήμανσης. Μόλις το 22% των καταναλωτών κατανοεί σωστά την ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», γεγονός που κατατάσσει τη χώρα στην τρίτη χειρότερη θέση στην ΕΕ στον συγκεκριμένο δείκτη. Η σύγχυση μεταξύ των ενδείξεων «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» μπορεί να επηρεάζει τις αποφάσεις των καταναλωτών και τις ποσότητες τροφίμων που αποσύρονται.
Περιορισμένη η συμμετοχή των σούπερ μάρκετ στη συνολική σπατάλη
Το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων εκτιμάται ότι ευθύνεται για μόλις 4%-5% της συνολικής σπατάλης. Πιλοτική καταγραφή σε 15 καταστήματα έδειξε ότι τα απόβλητα κυμαίνονται από έναν έως 15 τόνους την εβδομάδα ανά κατάστημα, ανάλογα με τον τζίρο. Με βάση εκτίμηση για 2.500 καταστήματα σε 245 δήμους, η ετήσια παραγωγή αποβλήτων από τα σούπερ μάρκετ υπολογίζεται σε περίπου 100.000 τόνους.
Από αυτή την ποσότητα, περίπου το 50% αφορά οργανικά βιοαπόβλητα από τη μαναβική, το 32% χαρτοκιβώτια και πλαστικό φιλμ, το 10% ζωικά υποπροϊόντα, το 3% μικτά απόβλητα και το υπόλοιπο 5% άλλες κατηγορίες. Περισσότερο από το μισό διαχειρίζεται απευθείας από τις επιχειρήσεις και δεν καταλήγει στους δημοτικούς κάδους.
Η απόσυρση ενός προϊόντος από το ράφι δεν οδηγεί υποχρεωτικά στην απόρριψη. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να επιστραφεί στον προμηθευτή, να ανακυκλωθεί ή να δωριστεί. Τα οργανικά απόβλητα μπορούν επίσης να κατευθυνθούν σε ζωοτροφή, κομποστοποίηση ή παραγωγή βιοαερίου. Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη ενιαία καταγραφή για τις συνολικές ποσότητες που αποσύρονται, δωρίζονται ή θα μπορούσαν να διανεμηθούν.
Οι προτάσεις για τη διαχείριση και οι στόχοι έως το 2030
Ως βασικές παρεμβάσεις προτείνονται η χρέωση βάσει βάρους, μέσω του συστήματος PAYT («πληρώνω όσο πετάω»), ο υποχρεωτικός διαχωρισμός χαρτονιού, πλαστικού φιλμ και οργανικών αποβλήτων, καθώς και η ενιαία καταγραφή και δημοσιοποίηση δεδομένων ανά αλυσίδα και κατάστημα. Σήμερα, η δημοτική χρέωση στην Ελλάδα βασίζεται κυρίως στα τετραγωνικά μέτρα των καταστημάτων και όχι στην πραγματική ποσότητα αποβλήτων.
Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030 προβλέπεται μείωση κατά 10% των αποβλήτων τροφίμων στην επεξεργασία και τη μεταποίηση, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2021-2023. Προβλέπεται επίσης μείωση κατά 30% της κατά κεφαλήν ποσότητας αποβλήτων στο λιανικό εμπόριο και στις άλλες μορφές διανομής τροφίμων, στην εστίαση και στα νοικοκυριά.
Στο ίδιο πλαίσιο, το Εθελοντικό Σύμφωνο Συνεργασίας της Ένωσης Σούπερ-Μάρκετ Ελλάδας με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τέθηκε σε εφαρμογή τον Σεπτέμβριο του 2026. Οι 19 επιχειρήσεις-μέλη της Ένωσης συντονίζουν δράσεις για την πρόληψη και τη μείωση της σπατάλης, με έμφαση στη διαχείριση αποθεμάτων, στις δωρεές και στην ενημέρωση εργαζομένων και καταναλωτών.
