Την ανάγκη επιτάχυνσης της μείωσης των εκπομπών και πλήρους εφαρμογής της Συμφωνίας των Παρισίων ανέδειξε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στην COP31, που πραγματοποιείται στην Αττάλεια της Τουρκίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο στόχος του 1,5°C, η ενεργειακή μετάβαση και οι διαφωνίες για τη χρηματοδότηση και τις δεσμεύσεις των χωρών.
Ο κ. Παπασταύρου υποστήριξε ότι η προσπάθεια για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης απαιτεί εντονότερη δράση από όλες τις χώρες, όχι μόνο από τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, χαιρέτισε τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στη διάσκεψη, με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρά τις απόπειρες των διοργανωτών να την αποκλείσουν.
Ο υπουργός συνέδεσε την κλιματική δράση με την ανάπτυξη του εξηλεκτρισμού και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Όπως σημείωσε, η μετάβαση σε καθαρότερο ενεργειακό σύστημα χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την κοινωνική συνοχή και την ανταγωνιστικότητα, ώστε να μην μείνουν πολίτες και κοινωνικές ομάδες πίσω.
Η πορεία της Ελλάδας στην ενέργεια και την προστασία του περιβάλλοντος
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ελληνικού σχεδιασμού, η χρήση λιγνίτη έχει μειωθεί κατά 90% σε σύγκριση με το 2005, ενώ πάνω από το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από τον ήλιο και τον άνεμο. Η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη διεθνώς ως προς τη συμμετοχή της ηλιακής ενέργειας και ένατη ως προς την αιολική στο ενεργειακό της μείγμα.
Η εγκατεστημένη ισχύς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας φτάνει τα 18 GW, από 6,3 GW το 2019, σχεδόν τριπλασιαζόμενη σε επτά χρόνια. Από το 2024 η χώρα είναι καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας. Συνεχίζονται, επίσης, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών με την ηπειρωτική Ελλάδα, με στόχο τον περιορισμό της ρυπογόνου ηλεκτροπαραγωγής και του πρόσθετου κόστους που επιβαρύνει τους λογαριασμούς των νοικοκυριών.
Στον τομέα της θαλάσσιας προστασίας, έχει κατατεθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου Ι – Νότιες Κυκλάδες. Για τα Ιόνια Νησιά εγκρίθηκε η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, ολοκληρώνοντας τις απαιτούμενες μελέτες και επιτρέποντας την προετοιμασία του αντίστοιχου Προεδρικού Διατάγματος.
Εγκεκριμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες καλύπτουν πλέον το 77,5% της συνολικής έκτασης του Δικτύου Natura 2000. Έχουν ακόμη θεσμοθετηθεί ειδικά καθεστώτα προστασίας για την Αμοργό και τη Γυάρο, ολοκληρωθεί η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και δημοσιευθεί τα Εθνικά Χωροταξικά Πλαίσια για τις ΑΠΕ, τον τουρισμό και τη βιομηχανία.
Οι διαφωνίες στις διαπραγματεύσεις της COP31
Ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης είναι αν η τελική απόφαση θα περιλαμβάνει σαφή πορεία απομάκρυνσης από όλα τα ορυκτά καύσιμα. Μεγάλοι παραγωγοί και καταναλωτές αντιδρούν σε δεσμευτικές διατυπώσεις, ενώ άλλες χώρες ζητούν συγκεκριμένα βήματα. Η ευρωπαϊκή θέση υπέρ δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος έχει μετριαστεί και εκτιμάται ότι τέτοιο χρονοδιάγραμμα δεν θα περιληφθεί στην απόφαση.
Οι συνομιλίες αφορούν επίσης τον εξηλεκτρισμό: διαφωνία υπάρχει για το αν αρκεί η αύξηση της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση ή αν πρέπει να συνδεθεί ρητά με καθαρές πηγές και την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα. Στο πεδίο της χρηματοδότησης, συζητείται η κινητοποίηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων ετησίως έως το 2035 και η πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών στους πόρους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να διευρυνθεί ο κύκλος των χωρών που συνεισφέρουν, να ενισχυθούν η διαφάνεια και η λογοδοσία και να δοθεί προτεραιότητα στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και στα μικρά νησιωτικά κράτη. Αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν την υλοποίηση των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων, χωρίς αυστηρούς πρόσθετους κανόνες, και εκφράζουν ανησυχία ότι υψηλότερες κλιματικές υποχρεώσεις μπορεί να περιορίσουν τις αναπτυξιακές τους δυνατότητες.
Ανοιχτά παραμένουν και τα ζητήματα της χρηματοδότησης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και της λειτουργίας του Ταμείου Απωλειών και Ζημιών, μεταξύ άλλων ως προς την ταχεία παροχή βοήθειας μετά από καταστροφές. Διαφωνίες υπάρχουν ακόμη για το ύψος των μειώσεων εκπομπών, τον εθνικά καθοριζόμενο χαρακτήρα των δεσμεύσεων και το χρονοδιάγραμμα των νέων εκθέσεων της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC).
Οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες περιλαμβάνουν, επίσης, τον τερματισμό και την αναστροφή της αποψίλωσης έως το 2030, την προώθηση της κυκλικής βιοοικονομίας και την αναγνώριση της IPCC ως βασικής πηγής επιστημονικής γνώσης. Οι νέες εθνικές δεσμεύσεις, σύμφωνα με τις θέσεις που παρουσιάζονται στη διάσκεψη, θα πρέπει να καλύπτουν ολόκληρη την οικονομία και όλα τα αέρια του θερμοκηπίου, με διαφάνεια και συμβατότητα με τον στόχο του 1,5°C.
