Τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού για την αντιμετώπιση εργαλειοποιημένων ή μαζικών μεταναστευτικών ροών πρότεινε η Ελλάδα στο Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως δήλωσε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Η πρόταση αφορά την ενίσχυση της επιτήρησης των συνόρων, τη διαφορετική διαχείριση των αφίξεων σε έκτακτες συνθήκες και τη λειτουργία κόμβων επιστροφής για όσους δεν δικαιούνται άσυλο.
Μιλώντας για την κατάσταση στην Ελλάδα, ο υπουργός ανέφερε ότι το βασικό πρόβλημα δεν εντοπίζεται σήμερα στο Αιγαίο ή στον Έβρο, αλλά στη θαλάσσια οδό από τη Λιβύη προς την Κρήτη. Στο Αιγαίο, οι ροές κατά το τελευταίο εννεάμηνο ανήλθαν σε περίπου 6.000 αφίξεις, ενώ στον Έβρο καταγράφεται αύξηση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, με τα απόλυτα μεγέθη να παραμένουν, όπως είπε, χαμηλά.
Ο Θάνος Πλεύρης απέδωσε μέρος της περιορισμένης πίεσης στα ανατολικά σύνορα στη μεταβολή της τουρκικής μεταναστευτικής πολιτικής και στον αυξημένο έλεγχο των ανατολικών συνόρων της χώρας. Παράλληλα, σημείωσε ότι η συνεργασία με την Τουρκία δεν θεωρείται δεδομένο πως θα συνεχιστεί, καθώς η Ελλάδα διατηρεί επιφυλάξεις για τη μελλοντική στάση της.
Τι προβλέπει η ελληνική πρόταση
Σύμφωνα με την πρόταση, ο μηχανισμός θα ενεργοποιείται όταν υπάρχει εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού ή όταν οι αφίξεις αποκτούν χαρακτηριστικά μαζικής εισόδου. Σε αυτή την περίπτωση προβλέπονται:
- ενισχυμένη επιτήρηση των συνόρων με ενεργή παρουσία της Frontex, στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου,
- έκδοση πράξης επιστροφής αντί για εξέταση αιτήματος ασύλου για όσους εισέρχονται μετά την ενεργοποίηση του μηχανισμού,
- ευρωπαϊκή συμμετοχή στην έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων και άσκηση πίεσης στις χώρες καταγωγής ή διέλευσης, ακόμη και με εμπορικές κυρώσεις σε περίπτωση μη συνεργασίας.
Η Ελλάδα, η Γερμανία, η Δανία, η Ολλανδία και η Αυστρία έχουν συμφωνήσει, σύμφωνα με τον υπουργό, να αποτελέσουν τους πρώτους κόμβους επιστροφής. Οι κόμβοι θα αφορούν αποκλειστικά ανθρώπους των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί και θα βρίσκονται εκτός των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και εκτός του ευρωπαϊκού εδάφους.
Συζητήσεις με τρίτες χώρες
Ήδη διεξάγονται συζητήσεις με τρεις ή τέσσερις χώρες. Μία από αυτές, η οποία δεν κατονομάστηκε, αναμένεται να ανακοινωθεί περίπου σε έναν μήνα, όταν ολοκληρωθούν οι σχετικές προετοιμασίες. Σε περίπτωση που η επιστροφή στη χώρα καταγωγής παρουσιάζει δυσκολίες, προβλέπεται προσωρινή μεταφορά σε τρίτη χώρα, αρχικά στην Αφρική, έως ότου καταστεί δυνατή η επιστροφή.
Η λειτουργία των κέντρων θα πρέπει να ακολουθεί ευρωπαϊκά πρότυπα και να διασφαλίζει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η συμφωνία με την τρίτη χώρα εκτιμάται ότι μπορεί να υπογραφεί έως το τέλος του 2026 ή τον Ιανουάριο του 2027. Στη συνέχεια προβλέπεται πιλοτικό πρόγραμμα εντός του 2027, με στόχο την πλήρη λειτουργία κατά το δεύτερο εξάμηνο του ίδιου έτους, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο υπουργός ανέφερε ακόμη ότι μέχρι στιγμής ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει προκαλέσει μεταφορά πληθυσμών προς άλλες χώρες, καθώς οι μετακινήσεις παραμένουν, όπως είπε, εντός των κρατών που βρίσκονται σε ένταση.
