Στην Άτεουα, η προστασία του δάσους στηρίζει και τις οικογένειες των καλλιεργητών κακάο
Στην οροσειρά Άτεουα της νοτιοανατολικής Γκάνας, η αγρότισσα Σουζάνα Αφρίφα Άνκρα συμμετέχει από το 2019 σε πρόγραμμα που εκπαιδεύει καλλιεργητές κακάο να προστατεύουν το δάσος και το έδαφος, ενώ παράλληλα ενισχύουν την παραγωγή και το εισόδημά τους. Η πρωτοβουλία έχει σημασία για μια περιοχή όπου τα δάση απειλούνται από την επέκταση της γεωργίας, την υλοτομία και την εξόρυξη.
Για την Άνκρα, το δάσος δεν είναι μόνο ένας φυσικός πλούτος. Όπως εξηγεί, προσφέρει δροσιά και καθαρό αέρα, ενώ συμβάλλει στις βροχοπτώσεις που χρειάζονται οι καλλιέργειες. Τα δέντρα, προσθέτει, παρέχουν επίσης φυτά που χρησιμοποιούν οι τοπικοί θεραπευτές για διάφορες παθήσεις.
Το πρόγραμμα REDD+ για τα δάση κακάο της Γκάνας ξεκίνησε το 2019 και υλοποιείται από τη Δασική Επιτροπή και το Συμβούλιο Κακάο της χώρας. Μέσω διεθνούς χρηματοδότησης, επιδιώκει να περιορίσει την απώλεια δασών, στηρίζοντας παράλληλα κοινότητες που εξαρτώνται από τη γη. Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύονται σε πρακτικές που διατηρούν τα δέντρα και τη γονιμότητα του εδάφους.
Καλλιέργεια κάτω από τα δέντρα και νέες πηγές εισοδήματος
Η Άνκρα λέει πως παλαιότερα οι αγρότες καθάριζαν και έκαιγαν μεγάλες εκτάσεις. Σήμερα, με τη βοήθεια του προγράμματος, χρησιμοποιούν οργανικά λιπάσματα και κομπόστ, ενώ καλλιεργούν υβριδικά φυτά κακάο που μπορούν να αναπτυχθούν κάτω από τη σκιά των δέντρων. Η ίδια έχει φυτέψει ανάμεσα στις καλλιέργειες αυτόχθονα είδη, όπως αφρικανική μαόνι. Το κακάο αναπτύσσεται φυσικά σε δασικό περιβάλλον και, όπως αναφέρει, τα φυτά της ευδοκιμούν περισσότερο όταν δεν εκτίθενται απευθείας στον ήλιο.
Η στήριξη δεν περιορίζεται στην παραγωγή κακάο. Οι αγρότες μπορούν να στραφούν και σε άλλες δραστηριότητες, όπως η μελισσοκομία, η εκτροφή ζώων και η καλλιέργεια λαχανικών. Η Άνκρα καλλιεργεί, μεταξύ άλλων, πιπεριές, παπάγια, πλατάνια και μανιόκα. Αναφέρει ότι, με συμβουλές για την καλύτερη αξιοποίηση των εσόδων, έστησε έναν παιδικό σταθμό και ένα αρτοποιείο, όπου εργάζονται 17 άνθρωποι. Όταν ρωτήθηκε για τη βελτίωση που έχει δει, την υπολόγισε περίπου στο 80%.
Η συμμετοχή των κατοίκων θεωρείται κρίσιμη, καθώς γνωρίζουν τη γη και εξαρτώνται από αυτήν για τη ζωή τους. Παράλληλα, τα προγράμματα REDD+ έχουν δεχθεί κριτική για περιπτώσεις όπου δεν προστατεύτηκαν επαρκώς τα δικαιώματα των κοινοτήτων. Η Ντούα Ζέχρα, από τη φιλανθρωπική οργάνωση Ashden, σημειώνει ότι οι νεότερες προσεγγίσεις δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη διαβούλευση και στην ελεύθερη, εκ των προτέρων και εν επιγνώσει συναίνεση.
Η πρόοδος στην Άτεουα παραμένει εύθραυστη. Μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας διαπίστωσε ότι η αποψίλωση φαίνεται να έχει περιοριστεί στην περιοχή, αλλά συνεχίζεται σε άλλα μέρη της Γκάνας, κυρίως λόγω παράνομης υλοτομίας και εξόρυξης. Στην ίδια την Άτεουα, νέες εξορυκτικές δραστηριότητες και ένα πιθανό μεγάλο έργο εξόρυξης βωξίτη ενδέχεται να απειλήσουν την προσπάθεια.
Η Άνκρα, ωστόσο, βλέπει μέλλον στην καλλιέργεια. Έχει 16 εγγόνια, μερικά από τα οποία τη βοηθούν στα φυτά κακάο μετά το σχολείο, ενώ και μία κόρη της, διευθύντρια σχολείου, συμμετέχει στις εργασίες. Η ίδια ελπίζει ότι κάποιοι από τους νεότερους θα επιλέξουν να μείνουν στη γεωργία.
Παρόμοιες προσπάθειες προσαρμόζονται και σε άλλες περιοχές της Αφρικής: στην Κένυα αποκαθίστανται υποβαθμισμένα βοσκοτόπια, στη Σενεγάλη έργα αποκατάστασης μαγκρόβιων δασών επαναφέρουν τις φυσικές παλιρροϊκές ροές, ενώ στη Ζάμπια συνδυάζονται βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, κλιματική πληροφόρηση και ασφάλιση καλλιεργειών. Αξιολόγηση του προγράμματος στη Ζάμπια κατέγραψε βελτιώσεις στην ανθεκτικότητα και τη διαφοροποίηση εισοδήματος, αλλά εντόπισε και αδυναμίες στον συντονισμό των επιμέρους δράσεων.
