Στο στόχαστρο του Συνηγόρου του Πολίτη τέθηκε το νέο καθεστώς χορήγησης επιδομάτων ανεργίας και μητρότητας μέσω προπληρωμένων καρτών, το οποίο θεσπίστηκε με τον ν. 5078/2023 και την ΚΥΑ 3511/12.03.2025.
Με επίσημη επιστολή του προς την Υπουργό Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, ο Ανεξάρτητος Φορέας ασκεί δριμεία κριτική, κάνοντας λόγο για προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών και ζητά άμεση αναθεώρηση του πλαισίου.
Περιορισμοί που ακυρώνουν τη χρήση των επιδομάτων
Ο Συνήγορος μεταφέρει πλήθος καταγγελιών από πολίτες, σύμφωνα με τις οποίες:
- Δεν είναι δυνατή η πλήρης ανάληψη του επιδόματος (επιτρέπεται έως 50%)
- Δεν επιτρέπεται η μεταφορά χρημάτων από την κάρτα σε τραπεζικό λογαριασμό
- Δεν μπορούν να πληρωθούν ενοίκια, δάνεια, κοινόχρηστα ή άλλες υποχρεώσεις, με αποτέλεσμα πολλοί δικαιούχοι να στερούνται τη δυνατότητα κάλυψης βασικών αναγκών
Το ισχύον πλαίσιο επιβάλλει την υποχρεωτική χρήση του 50% του επιδόματος μέσω συναλλαγών με την προπληρωμένη κάρτα, περιορίζοντας ουσιαστικά τη ρευστότητα και την οικονομική ευελιξία των δικαιούχων.
Στην επιστολή του, ο Συνήγορος επικαλείται:
- Το άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος, που εγγυάται την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων
- Το άρθρο 5 για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας
- Τη νομολογία του ΣτΕ, που αναγνωρίζει το επίδομα ανεργίας και μητρότητας ως ασφαλιστικές παροχές, ουσιωδώς αντίστοιχες με τη σύνταξη
Ο Συνήγορος υπογραμμίζει πως οι ασφαλιστικές παροχές δεν είναι προνοιακά βοηθήματα και άρα η επιβολή περιορισμών στη χρήση τους παραβιάζει την αρχή της συλλογικής ανταποδοτικότητας και θίγει τον πυρήνα του κοινωνικού δικαιώματος.
Η κάρτα δεν υπηρετεί τον στόχο της πάταξης της φοροδιαφυγής
Παρότι το μέτρο παρουσιάστηκε ως εργαλείο κατά της φοροδιαφυγής, ο Συνήγορος αμφισβητεί ευθέως την αποτελεσματικότητά του:
«Η εφαρμογή της προπληρωμένης κάρτας δεν τεκμηριώνεται ως αναγκαία ή πρόσφορη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.»
Αντιθέτως, καταγγέλλει ότι θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρεπή διαβίωση των πολιτών και υπονομεύει την ελευθερία της οικονομικής δράσης.
Τι ζητά ο Συνήγορος του Πολίτη:
- Νομοθετική ή κανονιστική πρωτοβουλία για άρση των περιορισμών
- Ελεύθερη χρήση των επιδομάτων για κάθε νόμιμο σκοπό
- Διασφάλιση της πρόσβασης των δικαιούχων σε ρευστό χρήμα, για πληρωμές όπως ενοίκια, δάνεια, ανάγκες διαβίωσης
- Αναλογικότητα και αναθεώρηση του μέτρου, ώστε να μην προσβάλλεται η αρχή της ιδιωτικής αυτονομίας και της κοινωνικής ασφάλισης
