Ένα αρχαίο αιγυπτιακό σκάφος αναψυχής του 1ου αιώνα που ταιριάζει με την περιγραφή του Έλληνα ιστορικού Στράβωνα, ανακαλύφθηκε στα ανοικτά των ακτών της Αλεξάνδρειας, προκαλώντας τον ενθουσιασμό των αρχαιολόγων.
Με τα παλάτια, τους ναούς και τον φάρο του Φάρου ύψους 130 μέτρων, η Αλεξάνδρεια ήταν μια από τις πιο μεγαλοπρεπείς πόλεις της αρχαιότητας. Το σκάφος αναψυχής, που χρονολογείται από το πρώτο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ., είχε μήκος 35 μέτρα και ήταν κατασκευασμένο έτσι ώστε να φιλοξενεί ένα κεντρικό κιόσκι με μια πολυτελώς διακοσμημένη καμπίνα.
Ανακαλύφθηκε στα ανοικτά του βυθισμένου νησιού Αντίρροιδος, που αποτελούσε μέρος του αρχαίου Portus Magnus (μεγάλο λιμάνι) της Αλεξάνδρειας.
Ο Στράβων είχε επισκεφθεί την αιγυπτιακή πόλη γύρω στο 29-25 π.Χ. και έγραψε για τέτοια σκάφη: «Αυτά τα σκάφη είναι πολυτελώς εξοπλισμένα και χρησιμοποιούνται από την βασιλική αυλή για εκδρομές, καθώς και από το πλήθος των γλεντζέδων που κατεβαίνουν από την Αλεξάνδρεια μέσω του καναλιού για να παρευρεθούν στα δημόσια φεστιβάλ. Κάθε μέρα και κάθε νύχτα τα σκάφη είναι γεμάτα με κόσμο που παίζει φλάουτο και χορεύει χωρίς περιορισμούς και με ακραία ακολασία».
Οι ανασκαφές διεξήχθησαν από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας (IEASM) υπό τη διεύθυνση του Φρανκ Γκόντιο, επισκέπτη καθηγητή θαλάσσιας αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
«Είναι εξαιρετικά συναρπαστικό, γιατί είναι η πρώτη φορά που ένα τέτοιο σκάφος ανακαλύπτεται στην Αίγυπτο… Αυτά τα σκάφη αναφέρονται από διάφορους αρχαίους συγγραφείς, όπως ο Στράβων, και απεικονίζονται επίσης σε κάποια εικονογραφία – για παράδειγμα στο μωσαϊκό της Παλεστρίνα, όπου βλέπουμε ένα τέτοιο σκάφος πολύ μικρότερου μεγέθους με ευγενείς να κυνηγούν ιπποπόταμους. Αλλά [ένα πραγματικό σκάφος] δεν έχει ανακαλυφθεί ποτέ πριν», ανέφερε στον Guardian o καθηγητής.
Ενώ το μωσαϊκό απεικονίζει ένα σκάφος μήκους περίπου 15 μέτρων, αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο, αν κρίνουμε από τα καλά διατηρημένα ξύλα του, τα οποία έχουν πλάτος περίπου 7 μέτρων. Ίσως χρειαζόταν περισσότερους από 20 κωπηλάτες.
Βρισκόταν σε βάθος μόλις 7 μέτρων κάτω από το νερό και 1,5 μέτρων κάτω από τα ιζήματα. Η αρχική υπόθεση του Goddio ήταν ότι υπήρχαν δύο πλοία το ένα πάνω στο άλλο «επειδή ο τύπος κατασκευής ήταν πολύ περίεργος» και πρόσθεσε: «Η πλώρη είναι επίπεδη… και η πρύμνη είναι στρογγυλή… για να μπορεί να πλέει σε πολύ ρηχά νερά».
Τα πιο φιλόδοξα έργα του Γκόντιο έχουν πραγματοποιηθεί στα ανοικτά των ακτών της Αιγύπτου, στο ανατολικό λιμάνι της Αλεξάνδρειας και στον κόλπο του Αμπού Κίρ. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, έχει εξερευνήσει μια τεράστια περιοχή από το 1992.
Το 2000, η αρχαία πόλη Θώνις-Ηράκλειο και τμήματα της πόλης Κανόπος ανακαλύφθηκαν στον κόλπο του Αμπού Κίρ – ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά ευρήματα των τελευταίων χρόνων. Δύο κολοσσιαία αγάλματα μιας Πτολεμαίας βασίλισσας και ενός βασιλιά βρίσκονται μεταξύ των εντυπωσιακών θησαυρών που έχουν ανασυρθεί μέχρι σήμερα.
Το 2019, ο Goddio και η ομάδα του βρήκαν ένα ναυάγιο στα νερά γύρω από τη Θωνί-Ηράκλειο, του οποίου οι ασυνήθιστες λεπτομέρειες ταιριάζουν με την περιγραφή ενός άλλου αρχαίου Έλληνα ιστορικού, του Ηροδότου.
Μετά από μια σειρά σεισμών και παλιρροιακών κυμάτων, το Portus Magnus και τμήματα της αρχαίας ακτογραμμής βυθίστηκαν κάτω από τη θάλασσα, καταπίνωντας παλάτια και άλλα κτίρια.
Μια άλλη θεωρία είναι ότι το σκάφος θα μπορούσε να ήταν μια ιερή βάρκα που ήταν συνδεδεμένη με το ναό.
«Θα μπορούσε να ήταν μέρος της ναυτικής τελετής του navigium Isidis, όταν μια πομπή που γιόρταζε την [θεά] Ισιδας συνάντησε ένα πλούσια διακοσμημένο σκάφος – το Navigium – που ενσάρκωνε την ηλιακή βάρκα της Ισιδας, κυρίαρχου της θάλασσας», ανέφερε ο αρχαιολόγος.
Στο κεντρικό καρίνο βρέθηκαν γκράφιτι στα ελληνικά, τα οποία δεν έχουν ακόμη αποκρυπτογραφηθεί.
Αν και η έρευνα για το ναυάγιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, υπόσχεται να αποκαλύψει νέες πληροφορίες για «τη ζωή, τη θρησκεία, την πολυτέλεια και την απόλαυση στις πλωτές οδούς της πρώιμης ρωμαϊκής Αιγύπτου», δήλωσε ο Γκόντιο.
Τα τελευταία επιστημονικά αποτελέσματα των ανασκαφών στον ναό της Ίσιδας δημοσιεύθηκαν πρόσφατα από το Κέντρο Ναυτικής Αρχαιολογίας της Οξφόρδης.
Ο καθηγητής Ντάμιαν Ρόμπινσον, διευθυντής του κέντρου, δήλωσε για τη νέα ανακάλυψη: «Είναι ένας τύπος πλοίου που δεν έχει βρεθεί ποτέ πριν. Αν και μπορούμε να διαβάσουμε για καμπίνες-πλοία σε αρχαία κείμενα και να τις δούμε σε καλλιτεχνικά αρχεία, είναι εκπληκτικό να έχουμε το αρχαιολογικό αντίστοιχο».
Το ναυάγιο θα παραμείνει στον βυθό της θάλασσας. Ο Goddio δήλωσε: «Ακολουθούμε τον κανονισμό της Unesco, ο οποίος θεωρεί ότι είναι καλύτερο να [αφήσουμε] τα ερείπια υποβρύχια».
Μόνο ένα μικρό ποσοστό της περιοχής έχει εξερευνηθεί και οι ανασκαφές πρόκειται να συνεχιστούν.
