Βραζιλία: Τι μπορεί να εξηγεί τη μακροζωία ανθρώπων που ξεπερνούν τα 110
Η Βραζιλία φαίνεται να διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις υπεραιωνόβιων ανθρώπων στον κόσμο, με ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο να μελετά σχεδόν 200 αιωνόβιους, ανάμεσά τους περισσότερους από 20 ανθρώπους ηλικίας άνω των 110 ετών. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι η μακροζωία τους ενδέχεται να συνδέεται με έναν συνδυασμό γενετικής ποικιλομορφίας, καθημερινής κίνησης, κοινωνικών δεσμών και απλής διατροφής.
Η έρευνα, που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, εξετάζει ένα ιδιαίτερο φαινόμενο σε μια χώρα με μεγάλες κοινωνικές ανισότητες, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας σε αρκετές περιοχές και έντονες οικονομικές διακυμάνσεις. Επικεφαλής της μελέτης είναι η καθηγήτρια Mayana Zatz, η οποία επισημαίνει ότι περίπου το 70% των αιωνόβιων της Βραζιλίας είναι γυναίκες.
Η γενετική ποικιλομορφία και η ιστορία της χώρας
Πολλές από τις γυναίκες που μελετώνται είναι ιδιαίτερα χαμηλόσωμες. Η Zatz εκτιμά ότι το μικρότερο σωματικό μέγεθος μπορεί να σημαίνει χαμηλότερες ενεργειακές απαιτήσεις, λιγότερες κυτταρικές διαιρέσεις και μικρότερη συσσώρευση βλαβών με το πέρασμα του χρόνου. Πρόκειται για πιθανή βιολογική εξήγηση και όχι για οριστικό συμπέρασμα.
Η Βραζιλία έχει δημιουργήσει, μέσα στους αιώνες, ένα εξαιρετικά σύνθετο γενετικό μωσαϊκό. Οι πληθυσμοί Indigenous, ευρωπαϊκής, αφρικανικής και ασιατικής καταγωγής έχουν συχνά συνδυαστεί μέσα στις ίδιες οικογένειες. Η ερευνητική ομάδα εξετάζει αν διαφορετικές καταγωγές μπορεί να μεταφέρουν προστατευτικές γενετικές παραλλαγές και αν ο συνδυασμός τους αυξάνει την πιθανότητα μακράς ζωής.
Η υπόθεση αυτή δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένα μοναδικό «γονίδιο της μακροζωίας». Η ομάδα χαρτογραφεί την καταγωγή και τη διάρκεια ζωής των συμμετεχόντων, αναζητώντας πιθανούς γενετικούς παράγοντες που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα, την άμυνα του οργανισμού και την κυτταρική επιδιόρθωση.
Κίνηση, καθημερινότητα και ανθρώπινες σχέσεις
Οι άνθρωποι που έχουν φτάσει σε πολύ προχωρημένη ηλικία δεν ακολουθούν όλοι αυστηρούς κανόνες. Κάποιοι καταναλώνουν αλκοόλ, ενώ δεν περιορίζουν ιδιαίτερα τη διατροφή τους. Σε αγροτικές περιοχές, αρκετοί μεγάλωσαν χωρίς υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα και με πολλή σωματική δραστηριότητα, όπως περπάτημα και χειρωνακτική εργασία.
Η καθηγήτρια αναφέρει επίσης ότι αρκετοί από αυτούς έζησαν μακριά από υπηρεσίες υγείας. Σε οικογένειες που παλαιότερα είχαν δέκα ή δώδεκα παιδιά, μόνο ορισμένα επιβίωναν μέχρι την ενηλικίωση. Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι όσοι έφτασαν σε μεγάλη ηλικία είχαν εξαρχής μεγαλύτερη βιολογική ανθεκτικότητα.
Οι περιπτώσεις των συμμετεχόντων δείχνουν πόσο διαφορετικές μπορεί να είναι οι διαδρομές προς τα βαθιά γηρατειά. Ο Μίλτον έζησε έως τα 108, έπινε καθημερινά ουίσκι και διατηρούσε εξαιρετική μνήμη. Η Λάουρα ξεκίνησε κολύμβηση μετά τα 70 και έγινε πρωταθλήτρια στα 100, ενώ στα 107 εξακολουθούσε να προπονείται και να πίνει καθημερινά μια καϊπιρίνια με το γεύμα της.
Μόνο το 20% έως 30% των αιωνόβιων που συμμετέχουν στη μελέτη έχουν συγγενείς οι οποίοι έφτασαν επίσης σε ακραίες ηλικίες. Αυτό υποδηλώνει ότι η κληρονομικότητα δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση.
Στην καθημερινότητα πολλών Βραζιλιάνων, η κίνηση είναι φυσικό μέρος της ζωής, το ρύζι και τα φασόλια αποτελούν βασικές τροφές και ο καφές λειτουργεί ως κοινωνική συνήθεια. Οι οικογένειες παραμένουν κοντά, ενώ οι επαφές συνεχίζονται στους δρόμους, στις παραλίες, στα καφέ και στα σπίτια.
Ο καθηγητής Cesar de Oliveira του University College London σημειώνει ότι η υγιής γήρανση εξαρτάται όχι μόνο από τη γενετική, αλλά και από το περιβάλλον, τη συμπεριφορά και την κοινωνική ζωή. Η βραζιλιάνικη εμπειρία δεν προσφέρει μια έτοιμη συνταγή, δείχνει όμως ότι η μακροζωία μπορεί να διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες μαζί: γονίδια, οικογένεια, κίνηση και καθημερινές σχέσεις.
