Πρόταση για ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης διαχείρισης μεταναστευτικών κρίσεων
Τη θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης για το μεταναστευτικό παρουσίασε τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση αφορά περιπτώσεις απότομης και μαζικής αύξησης των ροών, όταν οι διαθέσιμες δυνατότητες φύλαξης των συνόρων και φιλοξενίας δεν επαρκούν. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, ενίσχυση των συνόρων, προσωρινή αναστολή διαδικασιών ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα και επιτάχυνση των επιστροφών.
Η πρόταση δεν έχει εγκριθεί, ενώ δεν έχει ληφθεί απόφαση ούτε για τη θέσπιση ούτε για την ενεργοποίηση του μηχανισμού. Σύμφωνα με το υπουργείο, έχει γίνει αποδεκτή από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενώ αρκετές χώρες φέρεται να εξέφρασαν θετική στάση. Ο επίτροπος έχει συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις των κρατών, προκειμένου να διαμορφωθεί συγκεκριμένη πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο Συμβούλιο.
Τα κριτήρια για την ενεργοποίηση
Η ενεργοποίηση του προτεινόμενου «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης» θα απαιτεί τη σωρευτική συνδρομή ποσοτικών και ποιοτικών προϋποθέσεων. Στα ποσοτικά κριτήρια περιλαμβάνονται:
- Ο υπερδιπλασιασμός των εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων αφίξεων σε συγκεκριμένη συνοριακή ζώνη, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών.
- Συνεχείς διελεύσεις υψηλής έντασης ή μαζικές απόπειρες παραβίασης των συνόρων.
- Η εξάντληση του 100% της τοπικής επιχειρησιακής χωρητικότητας των δομών υποδοχής, ταυτοποίησης και φιλοξενίας μέσα σε 48 έως 72 ώρες, όταν προκαλείται άμεσος υγειονομικός κίνδυνος ή κίνδυνος για τη δημόσια τάξη.
Τα ποιοτικά κριτήρια συνδέονται με την ύπαρξη διασταυρωμένων στοιχείων για συντονισμένη μεταφορά, καθοδήγηση ή εργαλειοποίηση των ροών από τρίτη χώρα. Εξετάζεται επίσης πιθανή ανοχή ή συνέργεια κρατικών παραγόντων με οργανωμένα δίκτυα διακίνησης. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται σε περιπτώσεις όπου οι ροές δεν οφείλονται σε ανθρωπιστική κρίση, όπως πόλεμος ή φυσική καταστροφή, αλλά σε τεχνητή καθοδήγηση.
Μέτρα στα σύνορα, το άσυλο και τις επιστροφές
Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού θα προβλέπεται επίσημη ενημέρωση του Συμβουλίου υπουργών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η αρχική διάρκεια των έκτακτων μέτρων θα ανέρχεται έως τις 30 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης μετά από αξιολόγηση και έγκριση.
Στο επιχειρησιακό σκέλος περιλαμβάνονται η εντατικοποίηση της φύλαξης των συνόρων, με δυνατότητα ενεργού αποτροπής σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, καθώς και η άμεση ανάπτυξη των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα (RABITs) της Frontex.
Κεντρική πρόβλεψη είναι η πλήρης αναστολή της παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για όσους εισέρχονται παράνομα κατά την περίοδο κρίσης. Τα άτομα αυτά θα οδηγούνται σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης και θα εφαρμόζονται επιταχυνόμενες διαδικασίες επιστροφής προς τη χώρα προέλευσης ή διέλευσης. Προβλέπεται ακόμη η χρήση εγγράφων τύπου «EU Laissez-Passer» ή εγγράφων έκτακτης ανάγκης, με στόχο την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στην έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων.
Η πρόταση περιλαμβάνει, τέλος, συντονισμένη πολιτική και οικονομική πίεση προς χώρες που εργαλειοποιούν τη μετανάστευση, αλλά και προς τις χώρες προέλευσης, ώστε να συνεργάζονται στην αποδοχή των επιστροφών.
